PFAS

PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. Het is een verzamelnaam voor meer dan 10.000 door de mens gemaakte chemische stoffen. De PFAS-afkorting verwijst dus niet naar één stof, maar naar een hele groep verwante stoffen.

De bijzondere eigenschappen van PFAS komen door een zeer sterke verbinding tussen koolstof- en fluoratomen. Daardoor zijn de stoffen water-, vet- en vuilafstotend. Dat maakt ze aantrekkelijk voor gebruik in allerlei producten.

Diezelfde eigenschap zorgt er echter ook voor dat PFAS nauwelijks afbreekt in het milieu. Eenmaal vrijgekomen blijven de stoffen vaak jarenlang aanwezig in bodem, water en levende organismen. Daarom worden ze vaak forever chemicals genoemd.

Wie zoekt op wat is PFAS, PFAS betekenis of wat is PFAS precies, zoekt meestal naar deze combinatie van nuttige eigenschappen en hardnekkige milieuproblemen.

Meer over de verschillende soorten PFAS, de PFAS-afkorting en de bekendste varianten lees je op de pagina Wat is PFAS?

PFAS kunnen zich ophopen in het lichaam. Onderzoek laat zien dat PFAS in bloed van vrijwel alle mensen kan worden aangetoond. Omdat het lichaam deze stoffen langzaam afbreekt of uitscheidt, kunnen de concentraties in het lichaam na verloop van tijd oplopen.

PFAS in het lichaam wordt in verband gebracht met verschillende gezondheidsrisico’s. Wetenschappelijk onderzoek wijst onder meer op mogelijke effecten op het immuunsysteem, cholesterolwaarden, leverfunctie en voortplanting. De mate van risico verschilt per stof en per blootstelling.

Ook voor de natuur vormt PFAS een probleem. De stoffen verspreiden zich via water, bodem en voedselketens. Daardoor komen ze terecht in planten, dieren en ecosystemen. Omdat PFAS nauwelijks afbreekt, neemt de hoeveelheid in het milieu toe zolang er nieuwe stoffen vrijkomen.

Juist de combinatie van ophoping in mens en natuur maakt PFAS-vervuiling tot een groeiend probleem.

Meer hierover lees je op de pagina Waarom is PFAS schadelijk?

PFAS wordt al tientallen jaren toegepast in producten vanwege de unieke eigenschappen van de stoffen.

Ze maken materialen:

• waterafstotend;
• vetafstotend;
• vuilafstotend;
• hittebestendig.

Daarom worden PFAS gebruikt in uiteenlopende producten zoals:

• antiaanbakpannen;
• regenkleding;
• tapijten;
• cosmetica;
• voedselverpakkingen;
• blusschuim;
• industriële toepassingen.

Veel mensen komen daardoor dagelijks in aanraking met producten waarin PFAS verwerkt zit, vaak zonder dat ze dat weten.

Meer hierover lees je op de pagina Waar zit PFAS in?

PFAS komt niet alleen voor in producten, maar ook in het milieu. Daardoor kan blootstelling plaatsvinden via drinkwater en voedsel.

PFAS in water ontstaat wanneer stoffen vanuit industrie, bodemverontreiniging of andere bronnen terechtkomen in rivieren, meren en grondwater. Vervolgens kunnen drinkwaterbedrijven deze stoffen aantreffen in waterbronnen.

Daarnaast kan PFAS via de voedselketen worden opgenomen. Stoffen kunnen zich ophopen in bodem, water en dieren, waarna ze uiteindelijk terechtkomen in voedingsmiddelen.

Hierdoor krijgen mensen vaak PFAS binnen via meerdere bronnen tegelijk. Dat maakt de totale blootstelling lastig zichtbaar, maar wel relevant voor de volksgezondheid.

Meer hierover lees je op de pagina’s PFAS in drinkwater en PFAS in voedsel.

PFAS-vervuiling ontstaat op verschillende manieren. Twee belangrijke bronnen zijn industriële activiteiten en bepaalde bestrijdingsmiddelen.

Industrieën die PFAS produceren of verwerken kunnen bijdragen aan vervuiling van bodem, lucht en water. Op verschillende plekken in Nederland zijn verhoogde PFAS-concentraties aangetroffen. Daardoor is er veel aandacht ontstaan voor een PFAS-kaart van Nederland en voor zogenoemde PFAS-zones in Nederland.

Ook bestrijdingsmiddelen kunnen bijdragen aan verspreiding van PFAS in de omgeving. Sommige middelen bevatten PFAS-verbindingen of breken af tot zeer persistente stoffen die in bodem en grondwater terechtkomen.

Door deze verschillende bronnen ontstaat op steeds meer plekken PFAS-vervuiling die langdurig zichtbaar blijft.

Meer hierover lees je op de pagina’s PFAS-vervuiling door de industrie en PFAS in bestrijdingsmiddelen.

Steeds meer landen en organisaties vinden dat verdere verspreiding van PFAS moet worden beperkt.

Voor sommige PFAS-stoffen gelden al beperkingen. Bekende voorbeelden zijn PFOS en PFOA, twee stoffen waarvoor strengere regels zijn ingevoerd.

Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een veel bredere aanpak. Binnen Europa wordt gesproken over beperkingen voor de gehele PFAS-stofgroep. Dat is een ingewikkeld proces omdat PFAS in veel verschillende producten en sectoren wordt toegepast.

Natuur & Milieu pleit voor een ambitieuze aanpak waarbij schadelijke toepassingen sneller worden uitgefaseerd en waar mogelijk vervangen door veiligere alternatieven.

Meer hierover lees je op de pagina Komt er een verbod op PFAS?

Steeds meer landen en organisaties vinden dat verdere verspreiding van PFAS moet worden beperkt.

Voor sommige PFAS-stoffen gelden al beperkingen. Bekende voorbeelden zijn PFOS en PFOA, twee stoffen waarvoor strengere regels zijn ingevoerd.

Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een veel bredere aanpak. Binnen Europa wordt gesproken over beperkingen voor de gehele PFAS-stofgroep. Dat is een ingewikkeld proces omdat PFAS in veel verschillende producten en sectoren wordt toegepast.

Natuur & Milieu pleit voor een ambitieuze aanpak waarbij schadelijke toepassingen sneller worden uitgefaseerd en waar mogelijk vervangen door veiligere alternatieven.

Meer hierover lees je op de pagina Komt er een verbod op PFAS?

PFAS verwijderen is ingewikkeld. Juist omdat deze stoffen zo moeilijk afbreken, blijven ze vaak langdurig aanwezig in het milieu.

Er bestaan technieken om PFAS uit water te filteren, bijvoorbeeld met actieve kool of geavanceerde zuiveringssystemen. Drinkwaterbedrijven en onderzoekers werken voortdurend aan verbeteringen van deze technieken.

Voor vervuilde bodem zijn verschillende saneringsmethoden beschikbaar. Deze zijn vaak kostbaar en verplaatsen PFAS soms eerder dan dat ze de stoffen volledig vernietigen.

Daarnaast wordt gewerkt aan nieuwe technieken die PFAS daadwerkelijk kunnen afbreken. Die ontwikkelingen bieden perspectief, maar bevinden zich vaak nog in de onderzoeks- of ontwikkelingsfase.

Meer hierover lees je op de pagina PFAS verwijderen uit water en bodem.

Het volledig vermijden van PFAS is moeilijk, omdat de stoffen op veel plekken voorkomen. Toch kunnen mensen hun blootstelling deels beperken.

Denk bijvoorbeeld aan:

kiezen voor PFAS-vrije kookproducten;

bewust omgaan met waterafstotende coatings;

kritisch kijken naar cosmetica en verzorgingsproducten;

letten op productinformatie en keurmerken.

Sommige waterfilters met actieve kool kunnen een deel van de PFAS uit kraanwater verwijderen. Daarbij geldt wel dat niet elk filter dezelfde werking heeft.

Toch ligt de verantwoordelijkheid niet alleen bij consumenten. Bedrijven en overheden spelen een cruciale rol bij het terugdringen van PFAS-vervuiling en het ontwikkelen van veilige alternatieven.

Meer praktische tips vind je op de pagina PFAS vermijden.

Natuur & Milieu zet zich in samen met gezondheidsorganisaties, wetenschappers en inwoners voor een strengere aanpak van PFAS.

Volgens Natuur & Milieu is een nationaal PFAS-verbod nodig, vooruitlopend op Europese regelgeving. Daarbij gaat het onder meer om toepassingen in consumentenproducten, verpakkingen en bestrijdingsmiddelen waarvoor veilige alternatieven beschikbaar zijn.

Daarnaast vindt Natuur & Milieu dat vergunningverlening, toezicht en handhaving moeten worden versterkt. Bedrijven die PFAS uitstoten moeten verantwoordelijkheid nemen voor het voorkomen van vervuiling en voor het herstel van schade.

Ook de toelating van chemische bestrijdingsmiddelen verdient volgens Natuur & Milieu een kritische herziening.