PFAS-vervuiling door de industrie

PFAS wordt al tientallen jaren gebruikt in verschillende industriële sectoren.

Vooral de chemische industrie speelt hierin een belangrijke rol. PFAS wordt gebruikt bij de productie van coatings, kunststoffen, speciale materialen en andere producten die bestand moeten zijn tegen water, vet, hitte of chemicaliën.

Daarnaast wordt PFAS toegepast in sectoren zoals:

• de metaalindustrie;
• textielproductie;
• elektronica;
• coatings en oppervlaktebehandelingen;
• productie van gespecialiseerde kunststoffen.

Niet ieder bedrijf gebruikt dezelfde stoffen of stoot dezelfde hoeveelheden uit. De uitstoot verschilt sterk per productieproces en per locatie.

Meer over de eigenschappen van deze stoffen lees je op de pagina Wat is PFAS?

PFAS kan zich via verschillende routes verspreiden vanuit industriële locaties.

Lozingen op water

Een directe route is afvalwater.

Wanneer PFAS in een productieproces wordt gebruikt, kunnen resten van deze stoffen in afvalwater terechtkomen. Zonder effectieve beheersing kan dit bijdragen aan vervuiling van oppervlaktewater.

Uitstoot naar de lucht

PFAS kan ook via schoorstenen en andere emissiepunten in de lucht terechtkomen.

Deze stoffen kunnen vervolgens neerslaan op:

• landbouwgrond;
• natuurgebieden;
• woonwijken;
• oppervlaktewater.

Daardoor kan vervuiling zich ook verspreiden buiten de directe omgeving van een fabriek.

Historische bodemvervuiling

Op sommige locaties zijn PFAS-stoffen in het verleden in de bodem terechtgekomen.

Deze vervuiling kan jarenlang aanwezig blijven en langzaam uitspoelen naar grondwater en oppervlaktewater.

Omdat PFAS zeer moeilijk afbreekt, blijven de gevolgen vaak lang zichtbaar.

De locatie van Chemours in Dordrecht is het bekendste voorbeeld van industriële PFAS-vervuiling in Nederland.

Op deze locatie werden jarenlang PFAS-stoffen gebruikt bij industriële processen. Daarbij werd onder meer gewerkt met PFOA, een PFAS-verbinding die inmiddels wereldwijd veel aandacht heeft gekregen vanwege de milieueffecten.

Als gevolg van langdurige uitstoot zijn verhoogde PFAS-concentraties aangetroffen in delen van de omgeving.

De situatie rond Dordrecht laat zien hoe PFAS zich over langere tijd kan ophopen in:

• bodem;
• oppervlaktewater;
• grondwater;
• landbouwproducten;
• het menselijk lichaam.

Het voorbeeld wordt vaak gebruikt om duidelijk te maken waarom vroegtijdige monitoring, vergunningverlening en toezicht belangrijk zijn bij persistente stoffen zoals PFAS.

Wanneer PFAS langdurig wordt uitgestoten, kan dit gevolgen hebben voor mensen die in de omgeving wonen.

Onderzoeken laten zien dat bewoners in de buurt van bekende uitstootbronnen soms hogere concentraties PFAS in hun lichaam hebben dan gemiddeld.

Dat betekent niet automatisch dat iedereen gezondheidsklachten krijgt. Wel neemt de blootstelling toe wanneer mensen langdurig worden blootgesteld via hun leefomgeving.

Gevolgen voor voedsel en omgeving

PFAS kan ook terechtkomen in:

• moestuingrond;
• groenten;
• fruit;
• eieren van hobbykippen;
• vissen uit lokale wateren.

Daardoor kan blootstelling via meerdere routes plaatsvinden.

Meer hierover lees je op de pagina’s Waar zit PFAS in?, PFAS in voedsel en Waarom is PFAS schadelijk?

Langdurige belasting van natuur en milieu

Ook wanneer uitstoot afneemt of stopt, blijft PFAS vaak aanwezig.

Dat komt doordat de stoffen:

• moeilijk afbreken;
• zich verspreiden via bodem en water;
• zich kunnen ophopen in dieren en planten.

Daardoor kan de leefomgeving nog jarenlang beïnvloed worden door historische vervuiling.

De aandacht voor PFAS heeft geleid tot onderzoek naar gebieden waar verhoogde concentraties worden aangetroffen.

Deze locaties worden soms aangeduid als PFAS-gebieden in Nederland of PFAS-zones in Nederland.

Het gaat daarbij om gebieden waar:

• historische industriële activiteiten hebben plaatsgevonden;
• PFAS-houdend blusschuim is gebruikt;
• productie of verwerking van PFAS plaatsvond;
• verhoogde concentraties in bodem of water zijn gemeten.

Niet iedere PFAS-zone kent dezelfde mate van vervuiling. De situatie verschilt sterk per locatie en hangt af van de aard van de vervuiling en de verspreidingsroutes.

Industriële bedrijven mogen niet onbeperkt stoffen uitstoten.

Voor veel activiteiten is een vergunning nodig waarin staat:

• welke emissies zijn toegestaan;
• welke controles moeten plaatsvinden;
• welke maatregelen bedrijven moeten nemen.

Vergunningen

Vergunningen bevatten voorwaarden voor emissies naar lucht, water en bodem.

Deze voorwaarden kunnen worden aangepast wanneer nieuwe kennis beschikbaar komt over de risico’s van bepaalde stoffen.

Toezicht

Toezichthouders controleren of bedrijven zich aan de regels houden.

Zij voeren inspecties uit en beoordelen meetgegevens over uitstoot en milieubelasting.

Handhaving

Wanneer regels niet worden nageleefd kunnen verschillende handhavingsmaatregelen worden ingezet.

Discussies over PFAS gaan regelmatig over de vraag of vergunningen tijdig zijn aangepast aan nieuwe wetenschappelijke inzichten en of toezicht voldoende effectief is geweest.

Een belangrijk uitgangspunt in milieubeleid is het zogenaamde vervuiler-betaalt-principe.

Dat betekent dat degene die vervuiling veroorzaakt in beginsel verantwoordelijk is voor de gevolgen.

In de praktijk is die verantwoordelijkheid soms ingewikkeld.

Waarom is dat complex?

PFAS-vervuiling kan:

• tientallen jaren oud zijn;
• onder andere regelgeving hebben plaatsgevonden;
• verschillende bronnen hebben;
• meerdere overheidslagen raken.

Daardoor spelen vaak verschillende partijen een rol.

De rol van bedrijven en overheid

Bedrijven hebben verantwoordelijkheid voor hun uitstoot en de beheersing daarvan.

Tegelijkertijd speelt ook de overheid een rol bij:

• vergunningverlening;
• toezicht;
• handhaving;
• bescherming van omwonenden.

Daardoor wordt verantwoordelijkheid vaak verdeeld over verschillende partijen.

Natuur & Milieu vindt dat verdere verspreiding van PFAS zoveel mogelijk moet worden voorkomen.

Volgens Natuur & Milieu is een brede aanpak nodig waarbij niet alleen wordt gekeken naar bestaande vervuiling, maar vooral naar het voorkomen van nieuwe uitstoot.

Natuur & Milieu zet zich daarom invoor:

• een breed verbod op PFAS-toepassingen waar veilige alternatieven beschikbaar zijn;
• strengere regels voor uitstoot;
• beter toezicht;
• effectievere handhaving;
• betere bescherming van omwonenden.

Daarnaast vindt Natuur & Milieu dat vergunningen en controles voldoende moeten aansluiten op de risico’s van persistente stoffen zoals PFAS.

Volgens de organisatie is het belangrijk dat vervuiling niet pas wordt aangepakt nadat schade zichtbaar wordt, maar zoveel mogelijk wordt voorkomen.

Meer hierover lees je op de pagina Komt er een verbod op PFAS?

PFAS verwijderen uit water, bodem en natuur is vaak ingewikkeld en kostbaar.

Daarom wordt steeds vaker benadrukt dat voorkomen beter werkt dan genezen.

Wanneer minder PFAS in het milieu terechtkomt:

• wordt verspreiding beperkt;
• neemt de belasting van drinkwaterbronnen af;
• blijven saneringskosten lager;
• ontstaat minder nieuwe vervuiling.

Juist omdat PFAS zo lang aanwezig blijft, geldt dat iedere vermeden uitstoot toekomstige problemen kan voorkomen.

Meer hierover lees je op de pagina PFAS verwijderen uit water en bodem.

Industriële uitstoot is een belangrijke bron van PFAS-vervuiling. Het voorbeeld van Chemours laat zien hoe langdurige uitstoot gevolgen kan hebben voor bodem, water, natuur en omwonenden.

Tegelijkertijd laat het PFAS-dossier zien dat bescherming van mens en milieu vraagt om duidelijke regels, goed toezicht en het voorkomen van nieuwe vervuiling.

Wil je meer lezen? Bekijk dan ook:

• Alles over PFAS
• Wat is PFAS?
• Waarom is PFAS schadelijk?
• PFAS in drinkwater
• PFAS verwijderen uit water en bodem
• Komt er een verbod op PFAS?

Samen geven deze pagina’s een compleet beeld van PFAS, industriële vervuiling en de mogelijkheden om verdere verspreiding te voorkomen.