Daarom groeit de belangstelling voor biologische bestrijdingsmiddelen. Deze maken gebruik van natuurlijke processen om plagen te beheersen en passen beter binnen een landbouwsysteem dat samenwerkt met de natuur. Op deze pagina lees je wat biologische bestrijdingsmiddelen zijn, hoe ze werken en hoe ze worden toegepast.
Wil je eerst meer weten over bestrijdingsmiddelen in het algemeen? Bekijk dan onze pagina Bestrijdingsmiddelen: wat zijn ze en waarom zijn ze een probleem?
Biologische bestrijdingsmiddelen zijn middelen die gebruikmaken van levende organismen of natuurlijke stoffen om plagen en ziekten te bestrijden. In plaats van synthetische chemische stoffen zetten ze natuurlijke mechanismen in die ook in ecosystemen voorkomen. Het uitgangspunt is eenvoudig: in de natuur houden soorten elkaar vaak in evenwicht. Sommige insecten eten plaaginsecten, bepaalde schimmels bestrijden schadelijke organismen en bacteriën kunnen specifieke plagen onderdrukken. Biologische bestrijding maakt gebruik van deze natuurlijke relaties.
Een biologisch bestrijdingsmiddel kan bijvoorbeeld bestaan uit nuttige insecten, roofmijten, bacteriën, schimmels of natuurlijke stoffen die afkomstig zijn van planten en micro-organismen. Biologische bestrijdingsmiddelen worden gezien als een belangrijk onderdeel van duurzamere vormen van landbouw en tuinbouw. Ze sluiten beter aan bij natuurlijke processen en kunnen bijdragen aan het verminderen van de afhankelijkheid van chemische middelen.
Meer weten over de effecten van synthetische middelen? Lees ook Chemische bestrijdingsmiddelen en hun impact.
Biologische bestrijding is gebaseerd op natuurlijke relaties tussen soorten. In een gezond ecosysteem houden planten, dieren, insecten en micro-organismen elkaar voortdurend in balans.
Wanneer een bepaalde plaag zich sterk uitbreidt, kunnen natuurlijke vijanden helpen om de populatie terug te dringen. Zo ontstaat een natuurlijk evenwicht zonder dat een plaag volledig hoeft te worden uitgeroeid. Dat is een belangrijk verschil met veel chemische bestrijdingsmiddelen. Biologische bestrijding richt zich meestal op het beheersen van een probleem, niet op het volledig verwijderen van alle organismen.
Biologische bestrijding begint met het signaleren van een plaag. Vervolgens worden de oorzaak en de omvang van het probleem onderzocht. Op basis daarvan wordt een geschikte natuurlijke vijand of andere biologische oplossing gekozen en gericht ingezet. Daarna wordt de ontwikkeling van de plaag nauwkeurig gevolgd om te beoordelen of de aanpak voldoende effect heeft.
Dit betekent dat biologische bestrijding vaak meer monitoring en kennis vraagt dan het gebruik van chemische middelen. Daar staat tegenover dat natuurlijke processen worden versterkt in plaats van verstoord.
Biologische bestrijding kan op verschillende manieren worden toegepast. Er bestaan meerdere typen biologische bestrijdingsmiddelen, afhankelijk van het soort plaag en de omstandigheden waarin deze voorkomt. Sommige oplossingen maken gebruik van insecten of andere dieren, terwijl andere werken met bacteriën, schimmels of natuurlijke stoffen.
Natuurlijke vijanden van plagen
De bekendste vorm van biologische bestrijding is het inzetten van natuurlijke vijanden. Hierbij worden organismen gebruikt die van nature schadelijke insecten of andere plagen bestrijden. Bekende voorbeelden zijn lieveheersbeestjes die bladluizen eten, sluipwespen die schadelijke insecten bestrijden, roofmijten tegen spint en aaltjes die worden ingezet tegen bodeminsecten.
Deze aanpak wordt veel toegepast in de glastuinbouw. In moderne kassen worden regelmatig natuurlijke vijanden ingezet om plagen onder controle te houden. Ook in de open landbouw neemt het gebruik van natuurlijke vijanden toe. Bijvoorbeeld door bloemrijke akkerranden aan te leggen die nuttige insecten aantrekken.
Bacteriën en schimmels in gewasbescherming
Naast insecten spelen ook micro-organismen een belangrijke rol. Sommige bacteriën en schimmels zijn schadelijk voor specifieke plagen, terwijl ze nauwelijks invloed hebben op andere soorten. Daardoor kunnen ze zeer gericht worden ingezet. Een bekend voorbeeld is het gebruik van bacteriën die schadelijke insecten bestrijden zonder dat andere dieren direct worden geraakt.
Een belangrijk voordeel van deze aanpak is dat bacteriën en schimmels vaak zeer gericht werken. Daardoor ontstaat minder schade aan nuttige insecten, blijven ecosystemen beter in balans en is de belasting van bodem en water doorgaans kleiner. Daardoor wordt een biologisch bestrijdingsmiddel op basis van bacteriën of schimmels steeds vaker toegepast in duurzame gewasbescherming.
Biologische bestrijding is inmiddels een belangrijk onderdeel van veel moderne teeltsystemen. Vooral in de glastuinbouw wordt al jarenlang gewerkt met biologische bestrijdingsmiddelen. Omdat omstandigheden in een kas goed te controleren zijn, kunnen natuurlijke vijanden vaak effectief worden ingezet. Ook in de open landbouw groeit het gebruik. Boeren experimenteren met technieken die natuurlijke processen ondersteunen en plagen helpen voorkomen.
Daarnaast wordt biologische bestrijding toegepast in boomgaarden, de groenteteelt, akkerbouw, sierteelt en zelfs in particuliere tuinen. Een succesvolle toepassing vraagt meestal om goede kennis van het ecosysteem. Telers moeten weten welke plagen aanwezig zijn, wanneer natuurlijke vijanden actief zijn en hoe zij de juiste omstandigheden kunnen creëren. Daarom spelen monitoring en vakkennis een belangrijke rol.
Meer lezen over de relatie tussen landbouw en bestrijdingsmiddelen? Bekijk dan Bestrijdingsmiddelen in de landbouw.
Biologische bestrijdingsmiddelen bieden verschillende voordelen voor natuur, milieu en landbouw.
Minder schade aan biodiversiteit
Veel biologische bestrijdingsmiddelen werken gericht op een specifieke plaag. Daardoor worden andere soorten minder geraakt. Dit helpt om nuttige insecten, bestuivers en andere dieren beter te beschermen.
Minder impact op bodem en water
Omdat biologische middelen vaak gebruikmaken van natuurlijke processen, is de kans kleiner dat schadelijke stoffen zich ophopen in bodem en water. Dat draagt bij aan gezondere ecosystemen.
Minder verstoring van ecosystemen
In plaats van complete insectengemeenschappen weg te nemen, ondersteunen biologische bestrijdingsmiddelen natuurlijke evenwichten. Zo blijft de biodiversiteit beter behouden.
Minder risico voor gezondheid
Biologische bestrijding kan bijdragen aan minder gebruik van synthetische chemische stoffen. Daardoor kan ook de blootstelling aan bepaalde chemische middelen afnemen.
Bijdrage aan duurzamere landbouw
Door natuurlijke processen te benutten, sluiten biologische bestrijdingsmiddelen beter aan bij een landbouwsysteem dat binnen de grenzen van natuur en milieu opereert.
Meer weten over het belang van natuurlijke systemen? Lees ook Het ecosysteem: de basis van al het leven.
Biologische bestrijding staat vrijwel nooit op zichzelf. In de praktijk maakt zij vaak onderdeel uit van geïntegreerde gewasbescherming. Geïntegreerde gewasbescherming is een aanpak waarbij plagen zoveel mogelijk worden voorkomen en waarbij verschillende maatregelen slim worden gecombineerd. De nadruk ligt daarbij op preventie, gezonde bodems, biodiversiteit, sterke gewassen, goede monitoring en gerichte ingrepen wanneer dat nodig is.
Wanneer een plaag ontstaat, wordt eerst gekeken welke natuurlijke of niet-chemische oplossingen beschikbaar zijn. Pas wanneer dat onvoldoende effect heeft, kunnen andere middelen worden overwogen.
Dit betekent ook dat biologische bestrijding niet altijd een volledige vervanging is van chemische bestrijdingsmiddelen. Sommige teelten zijn nog sterk afhankelijk van andere vormen van gewasbescherming. De richting is echter duidelijk: minder afhankelijkheid van chemische bestrijdingsmiddelen en meer gebruik van natuurlijke processen. Of anders gezegd: biologische bestrijding is geen losse oplossing, maar onderdeel van een bredere verandering in hoe landbouw wordt ingericht.
Wil je meer weten over het belang van natuurlijke processen en duurzame landbouw? Lees dan ook Het ecosysteem: de basis van al het leven en Kies voor biologisch: gezond en beter voor de natuur.
Biologische bestrijding wordt gezien als een belangrijk onderdeel van de transitie naar duurzamere landbouw. Door natuurlijke vijanden, bacteriën en schimmels in te zetten, kunnen telers in veel situaties minder afhankelijk worden van chemische middelen. Daarmee draagt biologische bestrijding bij aan het verminderen van de druk op biodiversiteit, bodem en water. Tegelijkertijd is verdere ontwikkeling nodig. Niet voor iedere plaag bestaat al een effectieve biologische oplossing. Ook vragen nieuwe toepassingen om onderzoek, kennisuitwisseling en praktische ervaring.
Voor de verdere ontwikkeling van biologische bestrijding zijn innovatie, meer kennis over ecosystemen, betere monitoring van plagen en een sterkere samenwerking tussen landbouw en natuur van groot belang. Deze ontwikkelingen kunnen bijdragen aan een verdere vermindering van chemische bestrijdingsmiddelen. Voor Natuur & Milieu ligt de toekomst in landbouwsystemen die natuurlijke processen versterken in plaats van onderdrukken. Biologische bestrijding kan daarin een belangrijke rol spelen.
Meer lezen over oplossingen? Bekijk dan Alternatieven voor bestrijdingsmiddelen.
Biologische bestrijdingsmiddelen maken gebruik van natuurlijke vijanden, bacteriën, schimmels en andere natuurlijke processen om plagen te beheersen. Ze kunnen bijdragen aan een landbouw met minder afhankelijkheid van chemische middelen en minder druk op biodiversiteit, bodem en water.
Wil je je verder verdiepen in dit onderwerp? Lees dan ook de pagina’s Alternatieven voor bestrijdingsmiddelen, Chemische bestrijdingsmiddelen en hun impact, Bestrijdingsmiddelen in de landbouw, Bestrijdingsmiddelen en gezondheid en Bestrijdingsmiddelen: wat zijn ze en waarom zijn ze een probleem?
