PFAS in drinkwater

PFAS komt niet vanzelf in drinkwater terecht. De stoffen bereiken eerst het milieu en komen vervolgens terecht in bronnen waaruit drinkwater wordt gewonnen.

Belangrijke bronnen zijn:

• industriële lozingen;
• uitstoot van chemische bedrijven;
• gebruik van PFAS-houdend blusschuim;
• vervuilde bodems;
• bepaalde bestrijdingsmiddelen;
• afvalstromen.

Wanneer PFAS eenmaal in de bodem of het oppervlaktewater terechtkomt, kan het zich verder verspreiden. Via regenwater en uitspoeling bereikt het grondwater, rivieren, meren en andere wateren.

Omdat veel drinkwater afkomstig is uit grondwater of oppervlaktewater, kunnen PFAS-stoffen uiteindelijk ook in drinkwaterbronnen terechtkomen.

De mate van vervuiling verschilt sterk per gebied. Regio’s met vervuilde industriële locaties of historische PFAS-uitstoot kunnen hogere concentraties kennen dan andere delen van Nederland.

Meer over de bronnen van vervuiling lees je op de pagina PFAS-vervuiling door de industrie.

Drinkwater in Nederland wordt gewonnen uit zowel grondwater als oppervlaktewater.

Grondwater

Grondwater bevindt zich diep in de bodem en wordt vaak gezien als een relatief schone waterbron.

Wanneer PFAS echter eenmaal in grondwater terechtkomt, kan het daar lange tijd aanwezig blijven. Grondwater beweegt langzaam en vervuiling verdwijnt daardoor niet snel.

Dat maakt herstel moeilijk wanneer een bron eenmaal verontreinigd raakt.

Oppervlaktewater

Oppervlaktewater bestaat uit rivieren, meren, plassen en andere open wateren.

Deze bronnen reageren sneller op veranderingen in de omgeving. Nieuwe lozingen of vervuilingen kunnen daardoor relatief snel zichtbaar worden.

Het voordeel is dat maatregelen aan de bron ook sneller effect kunnen hebben dan bij grondwater.

Omdat drinkwaterbedrijven gebruikmaken van beide typen bronnen, volgen zij voortdurend de aanwezigheid van PFAS in water.

Drinkwater is een directe blootstellingsroute. Mensen drinken dagelijks water en gebruiken het voor het bereiden van voedsel.

Daardoor kan langdurige blootstelling ontstaan wanneer PFAS aanwezig is in drinkwater.

Zoals uitgelegd op de pagina Waarom is PFAS schadelijk?, kan PFAS zich ophopen in het lichaam. Onderzoek laat zien dat sommige PFAS-stoffen jarenlang aanwezig kunnen blijven in bloed en organen.

Wetenschappers onderzoeken mogelijke verbanden tussen langdurige blootstelling aan PFAS en effecten op onder andere:

• het immuunsysteem;
• de lever;
• cholesterolwaarden;
• voortplanting en ontwikkeling.

Het gaat daarbij om mogelijke gezondheidseffecten die worden onderzocht op populatieniveau. Dat betekent niet dat een individuele blootstelling direct leidt tot gezondheidsproblemen, maar wel dat blootstelling zoveel mogelijk beperkt moet worden.

Juist omdat drinkwater een dagelijkse blootstellingsroute is, gelden hiervoor strenge normen.

Voor een uitgebreide uitleg van de gezondheidseffecten kun je terecht op de pagina Waarom is PFAS schadelijk?

Om drinkwater veilig te houden worden verschillende normen en richtwaarden gebruikt.

Wat is een signaleringswaarde?

Een signaleringswaarde is een niveau waarbij extra onderzoek of maatregelen nodig kunnen zijn.

Het betekent niet automatisch dat er sprake is van een direct gezondheidsrisico. Wel geeft het aan dat de situatie aandacht vraagt.

Wat is een richtwaarde?

Een gezondheidskundige richtwaarde is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek naar mogelijke gezondheidseffecten.

Deze waarde geeft aan welke concentratie als veilig wordt beschouwd op basis van de beschikbare kennis.

Waarom veranderen normen soms?

PFAS is een relatief jong onderzoeksgebied.

Naarmate wetenschappers meer inzicht krijgen in de effecten van blootstelling, kunnen normen worden aangepast. Daarom zijn de richtlijnen voor PFAS de afgelopen jaren op verschillende momenten aangescherpt.

Dat betekent niet dat eerdere normen fout waren, maar dat nieuwe kennis leidt tot betere inzichten.

Normen zijn dus niet statisch. Ze ontwikkelen mee met de wetenschap.

Drinkwaterbedrijven nemen PFAS serieus en controleren regelmatig op de aanwezigheid van deze stoffen.

Wanneer dat nodig is, kunnen verschillende technieken worden ingezet om PFAS uit water te verwijderen.

Actieve koolfiltratie

Een veelgebruikte techniek is actieve kool.

PFAS-moleculen hechten zich aan het oppervlak van actieve kool, waardoor een deel van de vervuiling uit het water wordt gehaald.

Membraanfiltratie

Ook membraanfiltratie wordt toegepast.

Bij deze techniek wordt water door zeer fijne membranen geleid die ongewenste stoffen tegenhouden.

Andere technieken

Daarnaast wordt voortdurend gewerkt aan nieuwe methoden om PFAS nog beter uit water te verwijderen.

Niet alle technieken werken even goed voor iedere PFAS-variant. Sommige stoffen zijn moeilijker te verwijderen dan andere.

Daarom blijft onderzoek naar betere zuiveringstechnieken belangrijk.

Voor meer informatie over deze technieken kun je terecht op de pagina PFAS verwijderen uit water en bodem.

Waterzuivering speelt een belangrijke rol, maar kent ook grenzen.

Extra zuiveringsstappen vragen:

• investeringen in installaties;
• onderhoud;
• energie;
• vervanging van filters;
• monitoring en controles.

Daardoor zijn de kosten aanzienlijk.

Daarnaast kunnen filters en andere systemen verzadigd raken. Het verwijderde PFAS verdwijnt daarbij niet volledig uit de wereld. Vaak ontstaat er een geconcentreerde afvalstroom die verwerkt moet worden.

Dat betekent dat zuivering veel kan oplossen, maar niet alle problemen voorkomt.

Ook vraagt een voortdurende toename van PFAS in water om steeds uitgebreidere zuiveringsmaatregelen.

Drinkwater zuiveren is belangrijk, maar het behandelt vooral de gevolgen van vervuiling.

De oorzaak ligt vaak eerder in de keten:

• industriële uitstoot;
• vervuilde locaties;
• PFAS-houdende producten;
• bepaalde toepassingen in landbouw en industrie.

Hoe meer PFAS in het milieu terechtkomt, hoe moeilijker en duurder het wordt om drinkwater schoon te houden.

Daarom wordt steeds vaker benadrukt dat bronaanpak noodzakelijk is.

Wanneer minder PFAS wordt uitgestoten:

• daalt de belasting van waterbronnen;
• wordt zuivering eenvoudiger;
• worden kosten lager;
• neemt verdere verspreiding af.

Op de lange termijn is voorkomen van vervuiling vaak effectiever dan steeds verdergaande zuivering.

Meer hierover lees je op de pagina PFAS-vervuiling door de industrie.

Voor consumenten is het belangrijk om te weten dat drinkwaterbedrijven actief werken aan monitoring en zuivering van drinkwater.

Tegelijkertijd laat PFAS zien hoe belangrijk bescherming van waterbronnen is.

Schoon drinkwater begint namelijk niet bij de kraan, maar bij:

• schoon grondwater;
• schone rivieren;
• gezonde waterwingebieden;
• minder vervuiling aan de bron.

Een duurzame oplossing vraagt daarom om samenwerking tussen drinkwaterbedrijven, overheden, industrie en maatschappelijke organisaties.

PFAS in drinkwater laat zien hoe stoffen die in het milieu terechtkomen uiteindelijk ook invloed kunnen hebben op onze leefomgeving.

Drinkwaterbedrijven monitoren en zuiveren water actief, maar dat is geen volledige oplossing. Op de lange termijn blijft het belangrijk om te voorkomen dat PFAS in waterbronnen terechtkomt.

Wil je meer weten over dit onderwerp? Lees dan ook:

• Alles over PFAS
• Waar zit PFAS in?
• Waarom is PFAS schadelijk?
• PFAS verwijderen uit water en bodem
• PFAS-vervuiling door de industrie

Samen geven deze pagina’s een compleet beeld van PFAS, de gevolgen voor waterkwaliteit en de maatregelen die nodig zijn om drinkwater schoon te houden.