PFAS in voedsel

PFAS komt in de voedselketen terecht via vervuilde bodem, water en lucht.

Wanneer PFAS aanwezig is in het milieu, kunnen planten deze stoffen opnemen uit de bodem of via irrigatiewater. Dieren krijgen PFAS binnen via hun voedsel en drinkwater. Zo verspreiden de stoffen zich stap voor stap door de voedselketen.

PFAS heeft bovendien de eigenschap zich op te stapelen in levende organismen. Dit proces heet bioaccumulatie. Daardoor kunnen hogere concentraties ontstaan naarmate je hoger in de voedselketen komt.

Een vis eet bijvoorbeeld kleinere waterdieren die PFAS bevatten. Vervolgens kan een grotere vis weer meerdere kleinere vissen eten. Zo kunnen concentraties onderweg toenemen.

Meer over de verspreiding van PFAS lees je op de pagina Wat is PFAS?

PFAS kan in verschillende soorten voedsel voorkomen.

Dat betekent niet dat elk product dezelfde hoeveelheid bevat. De concentratie hangt af van de omgeving waarin voedsel wordt geproduceerd en van de eigenschappen van het product zelf.

Vis

Vis bevat gemiddeld vaker hogere PFAS-gehalten dan veel andere voedingsmiddelen.

Dat komt doordat water een belangrijke verspreidingsroute is voor PFAS. Vooral grotere en vettere vissen kunnen door bioaccumulatie meer PFAS bevatten.

Vlees en zuivel

Ook vlees en zuivel kunnen PFAS bevatten wanneer dieren worden blootgesteld via voer, bodem of drinkwater.

De concentraties verschillen sterk per regio en productieketen.

Groente en fruit

Groenten en fruit kunnen PFAS opnemen uit vervuilde bodem of via water.

De opname verschilt per gewas. Sommige planten nemen meer stoffen op dan andere.

Voor reguliere producten uit de voedselketen geldt dat producenten, toezichthouders en voedselveiligheidssystemen voortdurend controleren op veiligheid.

Ja. Binnen Europa gelden normen en richtwaarden voor PFAS in voedsel.

Tolereerbare wekelijkse inname

De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) heeft een zogenaamde tolereerbare wekelijkse inname vastgesteld.

Dat is een hoeveelheid PFAS die mensen gedurende lange tijd kunnen binnenkrijgen zonder dat op basis van huidige kennis gezondheidsrisico’s worden verwacht.

Maximale gehalten

Voor bepaalde voedselcategorieën gelden daarnaast maximale concentraties.

Deze regels bestaan onder meer voor:

• vis;
• schaal- en schelpdieren;
• vlees;
• eieren;
• sommige andere dierlijke producten.

Toezichthouders controleren of producten aan deze normen voldoen.

Waarom veranderen normen soms?

Wetenschappelijke kennis ontwikkelt zich voortdurend.

Wanneer onderzoekers meer leren over de effecten van PFAS, kunnen normen worden aangepast. Daardoor zijn richtwaarden de afgelopen jaren op verschillende momenten aangescherpt.

Dat betekent dat normen meebewegen met nieuwe inzichten.

Een onderwerp dat de afgelopen jaren veel aandacht kreeg, is PFAS in eieren van hobbykippen.

Vooral eieren van kippen die vrij buiten scharrelen kunnen soms hogere PFAS-gehalten bevatten dan eieren uit de reguliere handel.

Waarom zijn hobbykippen gevoeliger?

Hobbykippen brengen veel tijd door op dezelfde plek.

Tijdens het scharrelen:

• pikken ze in de grond;
• eten ze insecten;
• nemen ze kleine bodemdeeltjes op.

Wanneer de bodem vervuild is, kunnen PFAS-stoffen in de kip terechtkomen en uiteindelijk in het ei belanden.

PFAS eieren hobbykippen

De combinatie van PFAS en hobbykippen is vooral relevant in gebieden met bekende historische vervuiling of nabij bepaalde industriële activiteiten.

Daarom geven sommige gemeenten of gezondheidsinstanties lokale adviezen over het eten van eieren van hobbykippen.

Dat betekent niet dat alle hobbykippen-eieren automatisch een probleem vormen. De risico’s hangen sterk af van de locatie.

Bij twijfel kan het verstandig zijn lokale informatie over bodemkwaliteit en vervuiling te raadplegen.

Veel mensen verbouwen groenten in hun eigen tuin. In de meeste gevallen levert dat geen problemen op, maar de situatie kan anders zijn wanneer de bodem vervuild is.

PFAS kan vanuit de bodem worden opgenomen door planten.

Welke groenten nemen meer op?

Niet alle gewassen gedragen zich hetzelfde.

Over het algemeen kunnen sommige bladgroenten relatief meer stoffen opnemen dan bijvoorbeeld vruchtgroenten.

Voorbeelden van bladgroenten zijn:

• sla;
• spinazie;
• boerenkool.

Vruchtgroenten zijn bijvoorbeeld:

• tomaten;
• paprika’s;
• courgettes.

Locatie is belangrijk

De risico’s hangen vooral af van de locatie van de moestuin.

Factoren die een rol kunnen spelen zijn:

• nabijheid van industrie;
• historische vervuiling;
• lokale bodemkwaliteit;
• vervuild irrigatiewater.

Voor de meeste moestuinen geldt niet automatisch dat er een probleem is. Lokale omstandigheden bepalen het risico.

PFAS in vis uit vervuilde gebieden

Zelf vis vangen en eten is populair. Tegelijkertijd is dit een situatie waarin lokale omstandigheden een belangrijke rol spelen.

Vissen uit wateren met bekende PFAS-vervuiling kunnen hogere concentraties bevatten dan vis uit de reguliere voedselketen.

Dat komt doordat vissen langdurig worden blootgesteld aan stoffen in het water en sediment.

Lokale consumptieadviezen

Voor sommige wateren publiceren overheden specifieke adviezen over consumptie.

Die adviezen kunnen gaan over:

• hoe vaak je vis uit een bepaald gebied kunt eten;
• welke soorten extra aandacht vragen;
• situaties waarin consumptie wordt afgeraden.

Wanneer je zelf vis vangt, is het verstandig om lokale informatie te raadplegen voordat je de vis consumeert.

Nee.

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen producten uit de reguliere voedselketen en producten uit bekende vervuilingsgebieden.

Voor voedsel dat in de winkel ligt gelden controles en normen. Producten moeten voldoen aan de geldende voedselveiligheidseisen.

De meeste aandacht gaat daarom uit naar situaties waarin mensen voedsel consumeren uit een omgeving met bekende vervuiling, zoals:

• eieren van hobbykippen;
• moestuinproducten uit vervuilde grond;
• zelfgevangen vis uit vervuild water.

Juist daar kunnen lokale omstandigheden zorgen voor hogere blootstelling.

Mensen kunnen hun blootstelling via voedsel niet volledig voorkomen. Wel zijn er manieren om risico’s te beperken.

Eet gevarieerd

Een gevarieerd voedingspatroon helpt om blootstelling vanuit één specifiek product te beperken.

Wie altijd dezelfde bron gebruikt, kan relatief meer van bepaalde stoffen binnenkrijgen.

Volg lokale adviezen

Bij hobbykippen, moestuinen en visvangst zijn lokale adviezen belangrijk.

Controleer informatie van:

• gemeenten;
• provincies;
• gezondheidsdiensten;
• waterbeheerders.

Let op bekende vervuilingsgebieden

Wanneer bekend is dat een gebied vervuild is, kan het verstandig zijn extra voorzichtig te zijn met lokaal geproduceerd voedsel.

Reguliere producten hoeven niet vermeden te worden

Voedsel uit de reguliere handel voldoet aan de geldende normen en hoeft op basis van het PFAS-vraagstuk niet vermeden te worden.

Voor bredere tips over producten, huishoudelijke toepassingen en consumentenkeuzes kun je verder lezen op de pagina PFAS vermijden: wat kun je zelf doen?

Voedselveiligheid begint uiteindelijk niet in de supermarkt, maar in het milieu.

Wanneer PFAS in bodem, water en lucht terechtkomt, kan het zijn weg vinden naar gewassen en dieren.

Daarom ligt een belangrijk deel van de oplossing bij:

• minder uitstoot van PFAS;
• schonere productieprocessen;
• strengere controle van vervuiling;
• bescherming van water en bodem.

Hoe minder PFAS in het milieu aanwezig is, hoe kleiner de kans dat het uiteindelijk in voedsel terechtkomt.

PFAS kan via bodem, water en dieren in de voedselketen terechtkomen. Voor reguliere voedingsmiddelen gelden controles en normen, maar bij voedsel uit bekende vervuilingsgebieden is extra aandacht soms verstandig.

Dat geldt vooral voor:

• eieren van hobbykippen;
• groenten uit vervuilde moestuinen;
• zelfgevangen vis uit vervuild water.

Wil je meer weten over PFAS en blootstelling? Lees dan ook:

• Alles over PFAS
• Wat is PFAS?
• Waarom is PFAS schadelijk?
• Waar zit PFAS in?
• PFAS vermijden: wat kun je zelf doen?

Samen geven deze pagina’s een compleet beeld van PFAS in voeding, de mogelijke blootstellingsroutes en manieren om risico’s te beperken.