Mensen krijgen PFAS op verschillende manieren binnen. De belangrijkste bronnen zijn drinkwater en voeding.
PFAS kan via vervuild grondwater in drinkwater terechtkomen. Ook voedsel kan PFAS bevatten wanneer dieren, planten of landbouwgrond worden blootgesteld aan vervuiling.
Daarnaast kunnen consumenten in aanraking komen met PFAS via producten zoals:
Ook huisstof en lucht kunnen bijdragen aan blootstelling, al zijn drinkwater en voeding doorgaans de belangrijkste routes.
De hoeveelheid PFAS die mensen binnenkrijgen verschilt sterk. Factoren zoals woonomgeving, voeding en nabijheid van vervuilingsbronnen spelen daarbij een rol.
Meer over de verschillende bronnen lees je op de pagina Waar zit PFAS in?
Het menselijk lichaam kan PFAS moeilijk afbreken of uitscheiden.
Dat betekent dat stoffen die vandaag worden opgenomen, soms jarenlang aanwezig blijven. Wanneer iemand opnieuw wordt blootgesteld, kan de hoeveelheid PFAS in het lichaam geleidelijk toenemen.
Daarom wordt PFAS vaak teruggevonden in bloedonderzoek. PFAS in bloed wordt gezien als een belangrijke maat voor langdurige blootstelling.
De snelheid waarmee PFAS zich ophoopt verschilt per stof. Sommige PFAS-varianten verlaten het lichaam relatief snel, terwijl andere jarenlang aanwezig kunnen blijven.
Dit verklaart waarom onderzoekers veel aandacht besteden aan PFAS in bloed en PFAS in het lichaam. Het laat zien hoeveel blootstelling iemand over een langere periode heeft gehad.
De afgelopen jaren is veel onderzoek gedaan naar de mogelijke gevolgen van PFAS voor de gezondheid.
Wetenschappers hebben verschillende verbanden gevonden tussen blootstelling aan PFAS en veranderingen in het lichaam. Daarbij is het belangrijk om onderscheid te maken tussen een verband en een directe oorzaak.
Voor sommige effecten is het bewijs sterker dan voor andere.
Drie onderwerpen komen vaak terug in wetenschappelijk onderzoek:
Immuunsysteem
Onderzoek laat zien dat blootstelling aan PFAS mogelijk invloed heeft op het immuunsysteem.
Een van de meest onderzochte onderwerpen is de reactie op vaccinaties bij kinderen. Sommige studies suggereren dat hogere PFAS-blootstelling samenhangt met een minder sterke afweerreactie.
Dat betekent niet dat iedereen met PFAS in bloed automatisch een zwakker immuunsysteem heeft. Wel zien onderzoekers voldoende aanwijzingen om dit serieus te blijven onderzoeken.
Juist omdat het immuunsysteem belangrijk is voor de bescherming tegen ziekten, geldt dit als een belangrijk aandachtspunt.
Lever
Ook de lever komt regelmatig terug in PFAS-onderzoek.
De lever speelt een centrale rol bij het verwerken van stoffen die het lichaam binnenkomen. Daarom kijken onderzoekers naar mogelijke verbanden tussen PFAS-blootstelling en veranderingen in leverwaarden.
Sommige studies laten zien dat hogere PFAS-concentraties samen kunnen gaan met veranderingen die wijzen op belasting van de lever.
De precieze gevolgen op lange termijn worden nog onderzocht. Wetenschappers proberen beter te begrijpen hoe verschillende PFAS-stoffen zich gedragen in het lichaam.
Voortplanting
Onderzoek naar voortplanting en ontwikkeling is eveneens een belangrijk onderdeel van PFAS-onderzoek.
Er zijn aanwijzingen gevonden voor mogelijke verbanden tussen PFAS-blootstelling en effecten tijdens zwangerschap en vroege ontwikkeling.
Onderzoekers kijken bijvoorbeeld naar relaties met geboortegewicht en ontwikkeling van kinderen.
Daarnaast is PFAS in moedermelk aangetoond. Dat betekent dat blootstelling van baby’s via zwangerschap en borstvoeding een onderwerp van onderzoek is.
Gezondheidsinstanties volgen deze ontwikkelingen nauwkeurig. Daarbij geldt opnieuw dat veel resultaten gaan over statistische verbanden in groepen mensen en niet over directe voorspellingen voor individuele personen.
Symptomen van PFAS in het lichaam
Veel mensen zoeken op “symptomen PFAS in lichaam”. Het is belangrijk om hierbij een misverstand weg te nemen.
Er bestaat geen vast klachtenpatroon waarmee je kunt herkennen dat PFAS in je lichaam aanwezig is.
PFAS veroorzaakt meestal geen directe of specifieke symptomen die aan één stof kunnen worden gekoppeld. Onderzoekers kijken daarom naar verhoogde risico’s en mogelijke gezondheidseffecten op populatieniveau, niet naar één herkenbare klacht bij individuele mensen.
Dat maakt PFAS anders dan bijvoorbeeld een acute vergiftiging.
PFAS in bloed krijgt veel aandacht omdat het laat zien hoeveel van deze stoffen zich in het lichaam hebben opgehoopt.
Bloedonderzoek kan verschillende PFAS-stoffen aantonen die afkomstig zijn uit jarenlange blootstelling via water, voeding en andere bronnen.
Wanneer onderzoekers spreken over PFAS in bloed, betekent dat niet automatisch dat iemand ziek wordt. Wel laat het zien dat blootstelling heeft plaatsgevonden en dat de stoffen langdurig aanwezig kunnen blijven.
Juist omdat PFAS zo hardnekkig is, gebruiken wetenschappers bloedmetingen om trends in blootstelling te volgen.
Niet alleen mensen krijgen PFAS binnen.
Ook dieren en planten worden blootgesteld aan deze stoffen via water, bodem en voedsel.
Onderzoek heeft PFAS aangetoond in onder meer:
Net als bij mensen kan PFAS zich ophopen in organismen.
Ophoping in de voedselketen
PFAS kan zich verplaatsen door de voedselketen.
Een kleine hoeveelheid PFAS in water kan bijvoorbeeld terechtkomen in waterorganismen. Vissen eten deze organismen, waarna vogels of grotere dieren weer de vissen eten.
Op die manier kunnen concentraties toenemen naarmate je hoger komt in de voedselketen.
Dit proces heet bioaccumulatie.
Gevolgen voor biodiversiteit
Wetenschappelijk onderzoek wijst op mogelijke effecten van PFAS op groei, voortplanting en ontwikkeling van verschillende diersoorten.
Daarnaast kunnen vervuilde wateren en bodems ecosystemen langdurig beïnvloeden.
Omdat PFAS moeilijk afbreekt, kunnen effecten jarenlang aanwezig blijven. Daardoor vormt PFAS een risico voor biodiversiteit en natuurkwaliteit.
PFAS is een onderwerp waar veel onderzoek naar wordt gedaan.
Sommige zaken zijn inmiddels goed onderbouwd:
Voor andere onderwerpen loopt het onderzoek nog.
Wetenschappers weten bijvoorbeeld nog niet precies welke effecten alle afzonderlijke PFAS-stoffen hebben. Dat is mede ingewikkeld omdat er meer dan 10.000 verschillende varianten bestaan.
Ook is het vaak lastig om bij een individuele persoon te bewijzen dat een specifieke aandoening direct door PFAS wordt veroorzaakt. Mensen worden immers blootgesteld aan veel verschillende stoffen en omgevingsfactoren tegelijk.
Dat betekent echter niet dat de risico’s genegeerd kunnen worden. Juist omdat PFAS zich opstapelt en moeilijk verdwijnt, kiezen veel deskundigen voor het voorzorgsbeginsel: blootstelling verminderen waar mogelijk.
Bij PFAS speelt een belangrijke afweging.
De stoffen breken nauwelijks af, verspreiden zich wereldwijd en blijven langdurig aanwezig in mens en milieu. Wanneer later blijkt dat bepaalde effecten ernstiger zijn dan gedacht, is het moeilijk om die vervuiling nog terug te draaien.
Daarom pleiten veel wetenschappers, gezondheidsorganisaties en milieuorganisaties ervoor om verdere blootstelling zoveel mogelijk te beperken.
Voorzorg betekent in dit geval niet dat alle effecten al volledig bewezen moeten zijn voordat maatregelen worden genomen. Het betekent dat de langdurige aanwezigheid van PFAS voldoende reden is om risico’s serieus te nemen.
Meer hierover lees je op de pagina PFAS vermijden: wat kun je zelf doen?
PFAS stapelt zich op in mens, dier en natuur. Onderzoek laat zien dat blootstelling mogelijk gevolgen heeft voor onder meer het immuunsysteem, de lever en de voortplanting. Tegelijkertijd wordt nog veel onderzocht en zijn niet alle effecten volledig in kaart gebracht.
Wel is duidelijk dat PFAS wereldwijd aanwezig is en moeilijk verdwijnt. Daarom krijgt het onderwerp steeds meer aandacht van onderzoekers, overheden en maatschappelijke organisaties.
Wil je meer weten? Lees dan ook:
Samen geven deze pagina’s een compleet beeld van hoe PFAS zich verspreidt, wat de mogelijke gevolgen zijn en hoe blootstelling kan worden verminderd.
