Welke PFAS zijn al verboden of beperkt?
Niet alle PFAS vallen onder dezelfde regels.
Enkele bekende PFAS-stoffen, zoals PFOS en PFOA, zijn al jarenlang onderwerp van internationale beperkingen. Deze stoffen behoren tot de meest onderzochte PFAS-varianten en worden in veel toepassingen niet meer toegestaan of sterk beperkt.
Toch betekent dit niet dat alle PFAS verdwenen zijn.
Voor veel toepassingen geldt dat:
- sommige stoffen verboden zijn;
- alternatieve PFAS-varianten nog wel worden gebruikt;
- regels kunnen verschillen per toepassing of sector.
Juist doordat de regelgeving vaak stof voor stof wordt opgebouwd, is een situatie ontstaan waarin vervangers soms vergelijkbare eigenschappen hebben als de stoffen die eerder werden verboden.
Meer over deze stoffen lees je op de pagina Wat is PFAS?
Wat is het voorstel voor een Europees PFAS-verbod?
Binnen Europa wordt gewerkt aan een brede beperking van PFAS.
Het uitgangspunt van dit voorstel is dat niet één afzonderlijke stof wordt beoordeeld, maar de hele PFAS-groep.
Een Europese restrictie doorloopt een uitgebreid proces waarbij wordt gekeken naar:
- gezondheidseffecten;
- milieugevolgen;
- alternatieven;
- economische impact;
- uitvoerbaarheid.
Wetenschappelijke experts analyseren beschikbare kennis en beoordelen welke maatregelen nodig zijn om mens en milieu beter te beschermen.
Omdat het om duizenden stoffen en talloze toepassingen gaat, is dit een omvangrijk proces dat zorgvuldig wordt doorlopen.
Waarom moet PFAS als complete stofgroep worden aangepakt?
Een van de belangrijkste argumenten voor een brede aanpak is het voorkomen van zogenaamde vervangingsproblemen.
Wanneer één stof wordt verboden, kan deze soms worden vervangen door een andere PFAS-variant met vergelijkbare eigenschappen.
Dat gebeurde in het verleden vaker.
Door de hele PFAS-familie als uitgangspunt te nemen, proberen beleidsmakers te voorkomen dat:
oude problemen worden vervangen door nieuwe;
vergelijkbare stoffen opnieuw in het milieu terechtkomen;
vervuiling zich blijft herhalen.
Ook TFA is een voorbeeld van waarom een bredere benadering belangrijk is.
TFA ontstaat als afbraakproduct van bepaalde fluorhoudende stoffen en verspreidt zich gemakkelijk via water. Dat laat zien dat effecten niet altijd beperkt blijven tot één afzonderlijke stof.
Meer hierover lees je op de pagina’s Wat is PFAS? en PFAS in bestrijdingsmiddelen.
Zijn er uitzonderingen voor essentiële toepassingen?
Een volledig en direct verbod op alle toepassingen is niet eenvoudig.
Voor sommige producten bestaan al goede alternatieven. Voor andere toepassingen zijn vervangers nog niet beschikbaar of technisch moeilijk inzetbaar.
Daarom wordt vaak gekeken naar het principe van essentiële toepassingen.
Het idee daarachter is dat tijdelijke uitzonderingen mogelijk zijn wanneer:
- veiligheid in gevaar komt zonder PFAS;
- medische toepassingen afhankelijk zijn van de stof;
- nog geen werkbaar alternatief bestaat.
Voorbeelden kunnen liggen in:
- bepaalde medische apparatuur;
- specialistische industriële processen;
- veiligheidskritische toepassingen.
Dat betekent dat een eventuele uitfasering waarschijnlijk gefaseerd verloopt.
Welke nationale maatregelen kan Nederland nu al nemen?
Hoewel veel regelgeving op Europees niveau wordt ontwikkeld, kunnen landen ook zelf maatregelen nemen.
Nederland kent verschillende instrumenten om emissies terug te dringen.
Een voorbeeld is de verplichting voor bedrijven om uitstoot van zeer zorgwekkende stoffen zoveel mogelijk te beperken.
Daarnaast kunnen nationale maatregelen zich richten op toepassingen waarvoor al alternatieven beschikbaar zijn.
Vaak worden daarbij genoemd:
- consumentenproducten;
- voedselverpakkingen;
- specifieke bestrijdingsmiddelen;
- industriële toepassingen waar alternatieven bestaan.
Vooral bij PFAS in bestrijdingsmiddelen wordt regelmatig gesproken over aanvullende nationale stappen.
Meer hierover lees je op de pagina PFAS in bestrijdingsmiddelen.
Denemarken: voorop lopen zonder op Europa te wachten
Een vaak genoemd voorbeeld binnen het PFAS-debat is Denemarken.
Denemarken heeft ervoor gekozen om op sommige punten verder te gaan dan wat op Europees niveau verplicht is.
Zo zijn in Denemarken al beperkingen ingevoerd voor bepaalde PFAS-toepassingen in consumentenproducten en voedselcontactmaterialen.
Daarnaast heeft het land maatregelen genomen rond specifieke PFAS-gerelateerde toepassingen waar zorgen bestaan over verspreiding naar bodem en grondwater.
Het Deense voorbeeld laat zien dat landen ook nationale keuzes kunnen maken wanneer zij vinden dat aanvullende bescherming nodig is.
Daarmee vormt Denemarken voor veel organisaties een voorbeeld van hoe sneller handelen mogelijk kan zijn, zonder te wachten op volledige Europese besluitvorming.
Wat zijn de uitdagingen van een PFAS-verbod?
Een verbod klinkt eenvoudig, maar de uitvoering is complex.
Dat komt doordat PFAS voorkomt in duizenden toepassingen.
Belangrijke uitdagingen zijn:
- het vinden van veilige alternatieven;
- het aanpassen van productieprocessen;
- internationale handelsstromen;
- bestaande vervuiling in bodem en water;
- toezicht op naleving.
Daarnaast zijn niet alle PFAS-toepassingen hetzelfde.
Waar sommige producten relatief eenvoudig kunnen overstappen op alternatieven, vraagt dat in andere sectoren meer tijd.
Daarom wordt vaak gezocht naar een balans tussen snelheid en uitvoerbaarheid.
Waarom is een verbod niet de enige oplossing?
Zelfs wanneer nieuwe toepassingen worden beperkt, blijft bestaande vervuiling aanwezig.
PFAS breekt immers nauwelijks af.
Dat betekent dat naast preventie ook aandacht nodig blijft voor:
- sanering van vervuilde locaties;
- bescherming van drinkwaterbronnen;
- monitoring van bodem en water;
- zuivering van vervuilde systemen.
Een verbod voorkomt nieuwe vervuiling, maar lost bestaande vervuiling niet automatisch op.
Daarom maken bronaanpak, regelgeving en herstelmaatregelen samen onderdeel uit van de oplossing.
Wil je verder lezen over PFAS?
Er wordt gewerkt aan een brede Europese aanpak van PFAS. Dat proces is omvangrijk omdat het gaat om duizenden stoffen en vele toepassingen.
Tegelijkertijd laten landen zoals Denemarken zien dat nationale maatregelen mogelijk zijn zonder te wachten op volledige Europese besluitvorming.
Steeds meer organisaties pleiten daarom voor een combinatie van Europese samenwerking en nationale actie om verdere verspreiding van PFAS te voorkomen.
Wil je meer weten? Lees dan ook:
- Alles over PFAS
- Wat is PFAS?
- PFAS-vervuiling door de industrie
- PFAS in bestrijdingsmiddelen
- PFAS in drinkwater
- PFAS verwijderen uit water en bodem
Samen geven deze pagina’s een compleet beeld van PFAS, de regelgeving en de mogelijke oplossingen voor de toekomst.
