PFAS in bestrijdingsmiddelen

PFAS-achtige structuren geven stoffen eigenschappen die ook in de landbouw aantrekkelijk kunnen zijn.

Deze stoffen zijn:

• chemisch stabiel;
• bestand tegen afbraak;
• effectief gedurende langere tijd;
• goed bruikbaar tegen bepaalde schimmels en ziekten.

Juist die stabiliteit maakt sommige stoffen geschikt als werkzaam bestanddeel of als onderdeel van gewasbeschermingsmiddelen.

Dit lijkt op het gebruik van PFAS in andere producten. Ook daar zijn de waterafstotende en stabiele eigenschappen de reden dat de stoffen lange tijd populair waren.

Het nadeel is dat dezelfde eigenschappen ervoor zorgen dat de stoffen ook in het milieu moeilijk afbreken.

Meer over deze eigenschappen lees je op de pagina Wat is PFAS?

Niet alle bestrijdingsmiddelen bevatten PFAS.

Het gaat om een specifieke groep middelen, waaronder bepaalde fungiciden die worden ingezet tegen schimmelziekten in landbouwgewassen.

Deze middelen worden onder meer gebruikt in:

• fruitteelt;
• akkerbouw;
• sierteelt;
• andere professionele teelten.

Veel van deze middelen zijn jarenlang toegelaten omdat de aandacht aanvankelijk vooral uitging naar de werking tegen ziekten en plagen.

Pas later ontstond meer inzicht in de afbraakproducten en de mogelijke verspreiding van PFAS-gerelateerde stoffen in het milieu.

Daardoor zijn sommige stoffen opnieuw onderwerp geworden van onderzoek en herbeoordeling.

Een belangrijk deel van de bestrijdingsmiddelen komt tijdens gebruik rechtstreeks op gewassen en bodem terecht.

Na toepassing kunnen verschillende processen plaatsvinden:

• opname door planten;
• afbraak van de werkzame stof;
• uitspoeling naar diepere bodemlagen;
• transport naar sloten en oppervlaktewater.
• Regen en irrigatie spelen hierbij een belangrijke rol.

Wie zich afvraagt hoe komt PFAS in de grond, krijgt daarmee een deel van het antwoord. Wanneer PFAS-houdende stoffen of afbraakproducten op landbouwgrond terechtkomen, kunnen ze via regenwater langzaam in de bodem zakken.

Eenmaal aanwezig kunnen sommige stoffen jarenlang in het milieu blijven.

Dat maakt de verspreiding langzaam, maar langdurig.

Binnen de discussie over PFAS in bestrijdingsmiddelen staat één stof vaak centraal: TFA.

TFA staat voor trifluorazijnzuur.

Deze stof ontstaat als afbraakproduct van bepaalde bestrijdingsmiddelen en andere fluorhoudende verbindingen.

Waarom krijgt TFA zoveel aandacht?

TFA verschilt van veel andere PFAS-stoffen.

Het is:

• zeer klein;
• goed oplosbaar in water;
• extreem mobiel;
• moeilijk afbreekbaar.

Daardoor verspreidt TFA zich gemakkelijker door het milieu dan veel grotere PFAS-moleculen.

Onderzoekers treffen TFA daarom steeds vaker aan in:

• regenwater;
• oppervlaktewater;
• grondwater;
• drinkwaterbronnen.

Juist omdat de stof zich zo gemakkelijk verspreidt, groeit de aandacht voor de rol van bestrijdingsmiddelen als bron van TFA.

Meer over TFA en de plaats ervan binnen de PFAS-familie lees je op de pagina Wat is PFAS?

Wanneer TFA en andere PFAS-gerelateerde stoffen in de bodem terechtkomen, kunnen ze uiteindelijk grondwater bereiken.

Dat is belangrijk omdat grondwater een belangrijke bron vormt voor drinkwater.

Een uitdaging voor waterbedrijven

Drinkwaterbedrijven monitoren steeds vaker op PFAS en TFA.

Daarbij blijkt dat TFA vanwege zijn eigenschappen moeilijker uit water te verwijderen kan zijn dan sommige grotere PFAS-stoffen.

Dat betekent dat aanwezigheid van TFA extra aandacht vraagt in de drinkwaterketen.

Waarom bronaanpak belangrijk is

Hoe meer stoffen in bodem en grondwater terechtkomen, hoe groter de technische uitdaging om drinkwater schoon te houden.

Daarom wordt vaak benadrukt dat voorkomen beter werkt dan achteraf verwijderen.

Meer over deze uitdagingen lees je op de pagina PFAS in drinkwater.

Bestrijdingsmiddelen mogen niet zomaar op de markt worden gebracht.

Voordat een middel wordt toegelaten, wordt gekeken naar:

• werkzaamheid;
• veiligheid;
• effecten op mens en milieu;
• mogelijke risico’s voor waterkwaliteit.

Na toelating stopt dit proces niet.

Nieuwe wetenschappelijke inzichten kunnen aanleiding zijn voor een herbeoordeling.

Dat betekent dat stoffen opnieuw worden bekeken wanneer onderzoekers meer informatie verzamelen over:

• afbraakproducten;
• milieueffecten;
• verspreiding;
• blootstelling.

Hierdoor kunnen toelatingsvoorwaarden veranderen of kunnen middelen in sommige gevallen verdwijnen uit het aanbod.

Het systeem is dus voortdurend in ontwikkeling en past zich aan op basis van nieuwe kennis.

middelen?

PFAS is een relatief jong onderzoeksgebied.

Voor sommige afbraakproducten, zoals TFA, is de aandacht de afgelopen jaren toegenomen doordat meetmethoden beter zijn geworden en meer gegevens beschikbaar kwamen.

Dat betekent dat inzichten die vandaag beschikbaar zijn uitgebreider kunnen zijn dan de kennis waarop oudere beoordelingen oorspronkelijk waren gebaseerd.

De beoordeling van bestrijdingsmiddelen ontwikkelt zich daardoor voortdurend mee met de wetenschap.

Meer over regelgeving en toekomstige beperkingen lees je op de pagina Komt er een verbod op PFAS?

De zoektocht naar alternatieven is volop gaande.

Andere gewasbeschermingsmiddelen

Voor sommige toepassingen zijn al middelen beschikbaar die geen PFAS-verbindingen bevatten.

Deze kunnen in bepaalde situaties dezelfde functie vervullen, afhankelijk van het gewas en de ziekte of plaag.

Geïntegreerde gewasbescherming

Daarnaast kiezen steeds meer telers voor geïntegreerde gewasbescherming.

Deze aanpak combineert verschillende technieken, zoals:

preventieve maatregelen;

• resistente gewassen;
• mechanische bestrijding;
• biologische methoden;
• beperkt gebruik van chemische middelen.

Het doel is om het gebruik van bestrijdingsmiddelen zoveel mogelijk terug te dringen zonder de teelt onnodig kwetsbaar te maken.

Een transitie die tijd vraagt

De overstap naar alternatieven verloopt niet overal even snel.

Nieuwe methoden vragen soms:

• investeringen;
• kennisopbouw;
• praktijkervaring;
• aanpassing van bedrijfsvoering.

Dat betekent dat veranderingen tijd kosten, maar tegelijkertijd al op verschillende plekken in gang zijn gezet.

PFAS in bestrijdingsmiddelen laat zien dat het PFAS-vraagstuk breder is dan alleen industrie of consumentenproducten.

De stoffen kunnen via verschillende routes in het milieu terechtkomen.

Dat maakt het belangrijk om niet alleen te kijken naar:

• bestaande vervuiling;
• drinkwaterzuivering;
• industriële emissies;

maar ook naar bronnen die minder zichtbaar zijn, zoals bepaalde gewasbeschermingsmiddelen.

Juist doordat TFA zich zo gemakkelijk verspreidt, wordt dit onderwerp steeds relevanter voor de bescherming van bodem, water en drinkwaterbronnen.

Een deel van de PFAS-vervuiling in bodem en grondwater hangt samen met bestrijdingsmiddelen en afbraakproducten zoals TFA. Deze stoffen verspreiden zich gemakkelijk via water en kunnen uiteindelijk drinkwaterbronnen bereiken.

Daarom spelen toelating, herbeoordeling en de ontwikkeling van alternatieven een belangrijke rol bij het beperken van toekomstige vervuiling.

Wil je meer weten? Lees dan ook:

• Alles over PFAS
• Wat is PFAS?
• Waar zit PFAS in?
• PFAS in drinkwater
• Komt er een verbod op PFAS?

Samen geven deze pagina’s een compleet beeld van PFAS, de verspreiding ervan in het milieu en de mogelijkheden om verdere vervuiling te beperken.