‘Het is nog jong groen, maar het oogt nu al als zo’n andere plek. We zijn heel erg blij hoe de gemeente dit met ons heeft opgepakt. Blije berichtjes in de buurtapp, dit doet iedereen echt goed.’
uit Nijmegen
Zo maken gemeenten en bewoners samen de stad groener
Een groene stad ontstaat niet vanzelf.
Ze groeit waar gemeenten durven kiezen en waar bewoners de ruimte krijgen om mee te doen.
Steeds meer inwoners zetten zich in voor hun straat, plein of park. Niet omdat het moet, maar omdat ze hun buurt groener, koeler en leefbaarder willen maken. Wanneer gemeenten deze energie omarmen, versnelt vergroening en groeit het draagvlak.
Door heel Nederland zien we dat dit werkt. Hieronder drie voorbeelden die laten zien wat samenwerking tussen gemeente en bewoners kan opleveren en wat jouw gemeente hiervan kan leren.
🌿 Burger Nijmegen signaleert groenkans
In het Nijmeegse Willemskwartier, een levendige vooroorlogse volkswijk, is groen schaars. Midden in de wijk ligt een appartementencomplex aan het Dichtersplein. De bewoners ervaren regelmatig overlast. In de zomer verandert het stenige oppervlak in een snikhete vlakte en het plein is vaak vervuild. De bewoners van de flat willen het graag anders. Ze zien kansen om het afvalprobleem aan te pakken én het plein te vergroenen: meer planten en bloemen, schaduwrijke plekken en ruimte voor insecten. Ze namen contact op met de lokale wijkregisseur. Die pakte het initiatief op en erkende de problemen maar vooral ook kansen in de wijk. Binnen de gemeente werd een koppeling gemaakt met het Nijmeegse bomenplan. De doelstelling om jaarlijks 1000 bomen te planten wordt bemoeilijkt door het vinden van geschikte locaties. Omdat de wens van bewoners naadloos aansluit op het gemeentelijke bomenplan, kon budget vrij worden gemaakt. Door middel van twee inloopmomenten kon de buurt meedenken over de vormgeving. Een jaar later kwamen de graafmachines om tegels eruit te halen en het groen aan te planten. Ook over de afvalinzameling wordt opnieuw nagedacht. Dieuwertje Penders – één van de bewoners die actie kwam – kijkt positief terug op het handelen van haar gemeente.
Door open te staan voor initiatieven en ook klachten van burgers, maar vooral ook door bereikbaar te zijn voor haar burgers, kon op een passende manier invulling worden gegeven aan de ruimtelijke- en groenopgave van de gemeente. Ook hielp het om draagvlak te creëren voor verandering in de wijk.
🌊 De herstelde Singel in Utrecht
Het herstel van de Utrechtse Singel is een mooi voorbeeld van de veranderende tijdsgeest in stadsplanning. De oude gracht werd in 1968 gedempt om de stad beter bereikbaar te maken voor autoverkeer. Al snel kwamen burgers op voor het belang van groen en water in de stad en om het centrum weer in te richten voor de mens en niet voor de auto. Uiteindelijk werd besloten om de singel te herstellen en sinds 2022 is het centrum van Utrecht weer volledig ‘omsingeld’. Nu is de singel een populair gebied voor (lunch)wandelingen, sport en recreatie. Een aanzienlijk deel van de oevers is ingericht met het oog op biodiversiteit. Het vormt een goede habitat voor (inheemse) planten en dieren. Ook op warme dagen is de singel een aantrekkelijk gebied: het temperatuurverschil tussen de groene singel en de versteende binnenstad, kan in de zomer oplopen tot wel 7 graden.
De kanteling in het gemeentelijke proces is grotendeels gevoed door maatschappelijk protest, met als boegbeeld het in 1990 opgerichte burgerinitiatief ‘Utrecht Weer Omsingeld’. Ben Nijssen is bekend als één van de trekkers van dit burgerinitiatief.
“Er was inspraak bij het herstel van de Weerdsingel. Bij Hoog Catharijne was dit aanvankelijk niet zo, maar door blijvende druk vanuit bewoners en actiegroepen werd het uiteindelijk toch meer een participatieproces. Participatie is heel belangrijk geweest in het herstel van de singel.”
uit Utrecht
Door kansen te creëren voor burgerparticipatie in de ruimtelijke opgave werd duidelijk wat inwoners echt belangrijk vonden, namelijk groen en water – en in veel mindere mate de auto. De opgehaalde burgerbelangen waren fundamenteel bij het nemen van het lastige, maar bepalende besluit om de singel daadwerkelijk te herstellen.
Voor meer informatie over het herstel van de Utrechtse Singel en de samenwerking tussen de Gemeente Utrecht en het burgerinitiatief Utrecht Weer Omsingeld, zie het Singel Rapport (2025).
🌳 Breda als National Park City+
Het ‘National Park City’ is een internationaal initiatief dat het principe en de grootschalige aanpak van nationale parken verbindt met die van steden. Het initiatief gaat verder dan enkel (stads)vergroening. Zo gaat het uit van de relatie met de natuur, cultuur en het erfgoed. Het richt zich op het creëren van een betere basis voor leven, door het begrip van waar de stad voor dient en voor wie ze bedoeld is, in vraag te stellen. Centraal staat daarbij de collectieve kracht van de gemeenschap, die zich hiervoor inzet. In essentie is het National Park City initiatief een overkoepelend kader van waaruit allerlei hyper lokale burgerinitiatieven worden georganiseerd.
Breda is de 4e stad wereldwijd die de status National Park City heeft mogen ontvangen. Het initiatief, om een stad in een park te worden, komt vanuit de burgers zelf. De Gemeente Breda heeft dit vervolgens omarmd. De stad diende in november 2023 het verzoek in bij de National Park City Foundation en ontving in april 2025 officieel deze status. Doorslaggevend was de sterke Bredase gemeenschap van mensen, projecten en organisaties die zich verantwoordelijk voelt om de stad een betere omgeving te maken voor zowel mens als natuur. Georganiseerde initiatieven variëren van natuurherstel tot natuurvriendelijke voedselproductiecoöperaties. Ook zijn er innovatieve manieren om de biodiversiteit te bevorderen, zoals het omvormen van leegstaande gebouwen tot ‘natuurfabrieken’.
Wil je meer informatie over Breda National Park City? Wist je dat, de Gemeente Rotterdam zich onlangs ook heeft aangesloten als partner bij het burgerinitiatief dat ernaar streeft om de status Rotterdam National Park City te behalen? Of wil je weten of jouw stad ook in aanmerking komt voor de status National Park City?
🏛 Wat kan uw gemeente morgen doen?
Neem in uw verkiezingsprogramma op dat:
- samenwerking met bewoners wordt verankerd in groenbeleid
- er een vast aanspreekpunt komt voor burgerinitiatieven
- structureel budget beschikbaar is voor wijkvergroening
- vergroening wordt gekoppeld aan klimaatadaptatie en gezondheid
- bij nieuwbouw en herinrichting ruimte voor groen vanaf de tekentafel wordt gereserveerd
Zonder gemeentelijk beleid blijft vergroening steken in goede bedoelingen.
Met duidelijke keuzes ontstaat een koele, gezonde en toekomstbestendige stad.
