De lucht die we inademen bestaat uit verschillende stoffen. Sommige hebben we nodig, zoals zuurstof. Andere kunnen onze gezondheid schaden. Volgens het Longfonds sterven er in Nederland jaarlijks zo’n 12.000 mensen vroegtijdig door ongezonde lucht. Uit recent RIVM-onderzoek blijkt bovendien dat luchtverontreiniging verantwoordelijk is voor 3,4% van de totale ziektelast in Nederland, meer dan de bijdrage van overgewicht, alcoholgebruik of te weinig bewegen. Luchtvervuiling is daarmee een van de grootste maar minst zichtbare gezondheidsrisico’s van onze tijd.
Het goede nieuws: de luchtkwaliteit in Nederland is een stuk beter dan dertig jaar geleden. Strengere regels en schonere technologieën hebben geholpen. Maar ondanks die vooruitgang voldoet bijna heel Nederland nog steeds niet aan de van de WHO.
Luchtvervuiling is een onzichtbaar probleem. Ook bij een felblauwe lucht en een stralend zonnetje kan de lucht vervuild zijn. De bekendste schadelijke stoffen zijn fijnstof, ultrafijnstof en stikstof. Maar er zijn veel meer van in de lucht waarvan we nog lang niet alles kunnen meten.
Fijnstof is een verzamelnaam voor kleine deeltjes. PM10 zijn deeltjes kleiner dan 10 micrometer: ongeveer tien keer dunner dan een menselijke haar. PM2,5 is nóg kleiner en dringt dieper je longen in. Ultrafijnstof (PM0,1) is het kleinst van allemaal: zo klein dat het via de longblaasjes rechtstreeks in je bloedbaan kan belanden.
Stikstofdioxide (NO2) is een gas dat vrijkomt bij verbrandingsprocessen, denk aan auto’s, vliegtuigen en fabrieken. Stikstof tast niet alleen de luchtkwaliteit aan, maar slaat ook neer op de bodem en beschadigt zo onze natuur.
De bronnen van luchtvervuiling liggen dichterbij dan je denkt.
Verkeer is een van de voornaamste veroorzakers van fijnstof in Nederland. Hoewel auto’s schoner zijn geworden dankzij strengere uitstootnormen, rijden we met elkaar steeds meer. In 2024 legden alle Nederlandse personenauto’s samen maar liefst Dat is 3.043 keer de aarde rond!
Meer auto’s op de weg betekent meer uitlaatgassen, meer remslijtage en meer bandenslijtage.
Industrie is een andere grote bron. Chemische fabrieken, energiecentrales en zware industrie stoten stoffen uit die met de wind meereizen en soms ver van de bron neerdalen. Dit zijn plekken waar tienduizenden mensen in de directe omgeving wonen en dagelijks worden blootgesteld aan een mix van industriële emissies. De gevolgen zijn ingrijpender dan velen beseffen. Uit onderzoek van het Erasmus MC, uitgevoerd in Zeeland, blijkt dat industriële luchtvervuiling de gezondheid in elk levensstadium raakt. Baby’s die geboren worden in gebieden met zware industrie hebben een lager geboortegewicht. Schoolgaande kinderen hebben slechtere longen. En volwassenen in die gebieden gebruiken vaker medicatie voor hart- en vaatziekten. Uit ons onderzoek blijkt bovendien dat de maatschappelijke schade van industriële vervuiling in Nederland oploopt tot miljarden euro’s per jaar.
Luchtvaart draagt ook bij aan luchtvervuiling. Bij het opstijgen en landen komen de grootste concentraties ultrafijnstof vrij. Mensen die in de buurt van Schiphol of andere vliegvelden wonen, ademen dat dagelijks in.
Houtstook is een boosdoener die velen verrast. Een gezellig haardvuurtje in de winter klinkt onschuldig, maar bijna een kwart van alle fijnstof in Nederland is afkomstig van houtkachels en open haarden bij mensen thuis. Wat dat betekent voor je gezondheid, lees je op onze pagina over houtstook en gezondheid.
De effecten van luchtvervuiling op je gezondheid zijn zowel direct als langdurig. Volgens het RIVM kan blootstelling aan vervuilde lucht je luchtwegen irriteren. Het verergert klachten bij mensen met astma of COPD. Op de lange termijn vergroot het de kans op hart- en vaatziekten. En bij jarenlange blootstelling stijgt ook het risico op bepaalde vormen van kanker. Kortetermijneffecten merk je misschien al: geïrriteerde ogen, hoesten of kortademigheid na een rit door druk stadsverkeer.
Luchtvervuiling is een maatschappelijk probleem dat om politieke oplossingen vraagt. Maar verkeer, industrie en luchtvaart draaien ook omdat wij reizen, autorijden, energie gebruiken en producten kopen. Individuele keuzes lossen het probleem niet alleen op, maar ze maken samen wel verschil.
