Coalitie realiseert zich wat haar te doen staat, maar maatregelen niet toereikend

De klimaatdoelen blijven formeel uitgangspunt, maar Natuur & Milieu mist in de gepresenteerde plannen een alternatief voor de recent afgeschafte CO2-heffing. Juist daar is reductie van uitstoot hard nodig. Positief is de extra inzet op windenergie op zee, de afbouw van fossiele subsidies en de verplichting tot hybride warmtepompen. Tegelijk blijft een echte stimulans voor duurzame sectoren helaas onbenoemd. In dit voorgestelde akkoord staat dat Nederland weer op koers wordt gebracht voor de klimaatdoelen. Een inhaalslag is hard nodig aangezien de laatste prognoses laten zien dat de klimaatdoelen ver uit zicht zijn. Bovendien moet het nieuwe kabinet binnen 18 maanden nieuwe bindende doelen stellen om de uitstoot van broeikasgassen te reduceren zoals blijkt uit de uitspraak in de Bonaire Klimaatzaak van Greenpeace van woensdag 28 januari. Helaas zien we hier nog te weinig van terug in het coalitieakkoord.

Wat stikstof betreft zijn er zeker wel ambities te lezen. We zien bijvoorbeeld dat het stikstoffonds is hersteld, waardoor er financiering beschikbaar komt voor de uitvoering van de plannen. Onder meer dit punt heeft Natuur & Milieu samen met Bouwend Nederland en VNO-NCW ook aan de orde gesteld aan de formatietafel op 21 januari. Maar er is meer nodig. De stikstofdoelen van de coalitie schieten tekort om de natuur tijdig te herstellen. Hierdoor is er geen garantie dat stikstofreductie op tijd wordt gerealiseerd, waardoor Nederland juridisch weer kan blijven vastlopen op dit dossier. Natuurherstel moet voorop staan, met beschermende zones van 1 km rond alle Natura 2000-gebieden. De minderheidscoalitie gaat hierin veel te voorzichtig te werk, door slechts bij een paar gebieden een zone aan te leggen.

We zijn blij dat de minderheidscoalitie het belang van schoon water en het beschermen van ons drinkwater onderkent. Natuurherstel vereist niet alleen minder stikstofuitstoot, maar ook goed waterbeleid en aanpak van vervuilingsbronnen. Ons water is sterk vervuild door PFAS, bestrijdingsmiddelen en vervuiling door de industrie. Volgens het laatste onderzoek voldoet Nederland niet aan de Kader Richtlijn Water (KRW) per 2027. Het is daarom opmerkelijk dat pas vanaf 2028 extra financiële middelen in worden geruimd voor de aanpak van waterkwaliteit en de KRW. Hiermee wordt te weinig gedaan om de KRW-doelen te behalen en ons water te beschermen.

We zijn blij met de ambities om te blijven investeren in wind op zee en elektrificatie, omdat dit de belangrijkste route is om de industrie te verduurzamen. Het is goed te lezen dat de SDE++ ten behoeve van de uitrol van duurzame energiebronnen wordt voortgezet en het streven om in 2029 de hybride warmtepomp als standaard te hanteren. Tegelijkertijd is het zorgelijk dat de CO2-heffing voor de industrie wordt afgeschaft. Zonder dat er aangegeven wordt hoe extra CO2-reductie wordt behaald om de klimaatdoelen te halen. De maatregelen voor de industrie lijken vooral gericht op compensatie van hoge energiekosten in plaats van echte investeringen in de verduurzaming van de industrie. Ook missen we concrete doelen om ons grondstoffengebruik te verminderen en ontbreekt er financiële dekking om de circulaire ambities waar te maken.

In de voorgestelde plannen wordt fors geïnvesteerd in de auto door lagere brandstofkosten, maar dat geeft niet de noodzakelijke impuls aan het openbaar vervoer. We zien veel aandacht voor de aanleg van infrastructuur en het verbeteren van de bereikbaarheid. Het blijft echter onduidelijk waar daarbij de nieuwe prioriteiten liggen. Er zijn forse investeringen in het openbaar vervoer nodig voor de bereikbaarheid van de regio en de steden. Maar er is onvoldoende geld om alle geplande OV- en snelwegprojecten uit te voeren. Het is ook onduidelijk hoe de minderheidscoalitie mobiliteit wil verduurzamen. Hoewel zij elektrische auto’s belastingtechnisch wil stimuleren, wordt tegelijkertijd de verlaging van de brandstofaccijns doorgezet. Natuur & Milieu is teleurgesteld dat een overgang naar betalen per gereden kilometer ontbreekt in het coalitieakkoord.

De luchtvaart blijft, zo lijkt, erg buiten schot in het aanpakken van overlast en vervuiling. Lelystad Airport mag open voor vakantievluchten. Ondanks het grote maatschappelijke protest tegen dit overlast gevende vliegveld. En hoewel de rechter deze week nog onomwonden stelde dat de luchtvaart betrokken moet worden in het klimaatbeleid, blijft het coalitieakkoord daar vaag over. Natuur & Milieu benadrukt dat het wettelijk vastleggen van het in het akkoord genoemde doel voor 2030 met een CO2-plafond de enige manier is om de sector te dwingen te verduurzamen en vraagt het nieuwe kabinet daar actie op te ondernemen.

Natuur & Milieu vindt het een mooi streven van de minderheidscoalitie om goed samen te werken met maatschappelijke partijen. Dit is nodig om tempo te maken en te komen tot gedragen en uitvoerbare plannen voor het aanpakken van de grote opgaven. Daaraan draagt Natuur & Milieu graag bij. Wel is het cruciaal dat de coalitie heldere doelen en kaders meegeeft en ook de pijnlijke keuzes niet uit de weg gaat. Het is van belang dat het Rijk goed regie voert op het proces en eindverantwoordelijk blijft.