Hoe werkt biologische landbouw in de praktijk?

De eerste vraag die mensen stellen: hoe bestrijden biologische boeren plagen en ziekten zonder chemische middelen? Het antwoord is: in de eerste plaats door preventie. Een gezonde plant in een gezonde bodem is van nature weerbaarder tegen ziekten en plagen.

Preventie werkt via vruchtwisseling, het afwisselen van gewassen op hetzelfde perceel van jaar tot jaar. Hierdoor breken ziektecycli van bodemgebonden ziekten en insecten. Mengteelt, het gelijktijdig verbouwen van meerdere gewassen, verwart plagen en trekt nuttige insecten aan.

Als preventie niet voldoende is, kunnen biologische boeren een beperkt aantal toegestane middelen inzetten. Die zijn gebaseerd op natuurlijke stoffen, zoals kopersulfaat tegen schimmels, pyrethrine (van chrysanten) tegen insecten of plantenextracten. Ze worden pas als laatste redmiddel ingezet en zijn in hoeveelheid beperkt.

Biologische bestrijdingsmiddelen zijn niet per definitie zonder risico’s, ze werken ook op niet-doelsoorten. Maar het gebruik is veel beperkter dan bij synthetische chemie, en de middelen breken sneller af in het milieu.

Meer over bestrijdingsmiddelen lees je op Bestrijdingsmiddelen in de landbouw.

De bodem is het hart van biologische landbouw. Zonder een levende, gezonde bodem geen goede oogst, dat is het uitgangspunt. Biologische boeren investeren voortdurend in het bodemleven door organische stof toe te voegen en de bodemstructuur te beschermen.

Groenbemesters zijn planten die worden ingezaaid tussen twee hoofdgewassen. Ze beschermen de bodem tegen erosie, voegen organische stof toe en kunnen zelfs stikstof vastleggen vanuit de lucht, via wortelknolletjes met bacteriën. Na het inwerken voeden ze het bodemleven.

Compost, van eigen bedrijfsafval, plantaardige resten of dierlijke mest, geeft de bodem de voedingsstoffen terug die via de oogst zijn meegenomen. Zo blijft de kringloop gesloten. Dat principe sluit aan bij de bredere visie op kringlooplandbouw.

Meer biodiversiteit is een direct gevolg van gezonde bodems en minder bestrijdingsmiddelen. Op biologische akkers zijn meer soorten insecten, vogels en planten aanwezig. Lees meer op de pagina De impact van biologische landbouw op biodiversiteit.

Biologische landbouw is wettelijk geregeld in de EU. Boeren die biologisch willen produceren en verkopen, moeten voldoen aan de EU-biologisch verordening. Ze worden jaarlijks gecontroleerd door erkende certificerende instanties. In Nederland is dat Skal Biocontrole.

Skal controleert of boeren daadwerkelijk voldoen aan de regels: geen verboden middelen, juiste veebezetting, aantoonbare herkomst van biologisch zaad en voer. Er zijn ook onaangekondigde inspecties. Wie niet voldoet, verliest zijn certificering.

Het EU-biologisch keurmerk, herkenbaar als een groen blad, geeft consumenten de zekerheid dat het product aan de Europese regels voldoet. In Nederland zie je ook het EKO-keurmerk van Skal. Beide keurmerken zijn feitelijke garanties voor de productiemethode, geen rangordening ten opzichte van andere duurzame methoden.

Belangrijk: certificering kost geld en administratie. Dat is voor kleine boeren soms een drempel. Er zijn initiatieven om biologisch geproduceerde producten ook zonder formele certificering lokaal te verkopen, via vertrouwde afzetkanalen en transparantie richting de consument.

Biologische landbouw is een bewezen methode voor meer duurzame voedselproductie, maar niet de enige. Een gangbare boer die werkt aan bodemherstel, minder bestrijdingsmiddelen gebruikt en ruimte maakt voor biodiversiteit, draagt ook bij aan een duurzamere landbouw.

De uitdaging van biologisch op grote schaal zit in de lagere opbrengsten per hectare. Gemiddeld produceren biologische boeren 20 tot 25 procent minder per hectare dan gangbare boeren. Op een wereld met een groeiende bevolking en beperkte landbouwgrond is dat een punt van aandacht.

Innovaties helpen die kloof te verkleinen. Nieuwe biologisch geteelde gewasrassen, betere kennis over bodembiologie en slimme combinaties van biologisch en precisielandbouw kunnen de productiviteit verhogen zonder de biologische principes te verlaten.

Natuur & Milieu pleit voor een landbouwsysteem dat kringlopen sluit, de natuur herstelt en boeren een eerlijk inkomen geeft, ongeacht het specifieke certificaat. Biologisch is daarin een waardevolle bijdrager, niet de enige weg.

Lees meer over de toekomst van voedselproductie op de pagina Is biologische landbouw de toekomst?.