Is biologische landbouw de toekomst van voedselproductie?

Biologische landbouw heeft aantoonbare voordelen voor duurzame voedselproductie. Geen synthetische bestrijdingsmiddelen betekent schoner grond- en oppervlaktewater. Een gezonde bodem slaat meer koolstof op en is weerbaarder tegen droogte. Meer biodiversiteit op en rondom biologische akkers draagt bij aan een veerkrachtig ecosysteem.

Biologische landbouw werkt ook met gesloten kringlopen: organisch materiaal gaat terug de bodem in, waardoor afhankelijkheid van externe inputs afneemt. Dat maakt biologische bedrijven minder kwetsbaar voor schommelende prijzen van kunstmest en bestrijdingsmiddelen.

De groei van biologische landbouw in Europa laat zien dat het systeem schaalbaar is. Veel landen verhogen hun biologische areaal. De Europese Farm to Fork-strategie heeft als doel 25 procent biologisch areaal in de EU in 2030, een ambitieus maar haalbaar doel met de juiste beleidssteun.

De grootste uitdaging van biologische landbouw is de lagere opbrengst per hectare. Gemiddeld produceren biologische boeren zo’n 20 tot 30 procent minder per hectare dan gangbare boeren. Om de wereldbevolking biologisch te voeden, zou meer landbouwgrond nodig zijn, grond die nu natuur is.

Dat is een reëel dilemma. Als extra landbouwgrond ten koste gaat van bossen of natuur, kan biologisch per saldo meer schade aan biodiversiteit toebrengen dan voordeel opleveren. Onderzoekers discussiëren hierover: ‘land sharing’ (minder intensief over meer grond) versus ‘land sparing’ (intensief produceren op minder grond, natuur elders vrijhouden).

Biologische landbouw is ook niet in alle sectoren even goed toepasbaar. In de graanteelt zijn de opbrengstverschillen het grootst. In groenteteelt, fruitteelt en zuivel zijn biologische systemen al goed ingeburgerd en economisch haalbaar.

De prijs van biologische producten is hoger dan gangbaar. Dat maakt een volledig biologisch voedselsysteem vooralsnog niet toegankelijk voor iedereen.

Innovatie kan de kloof tussen biologisch en gangbaar verkleinen. Nieuwe gewasrassen die van nature weerbaarder zijn tegen ziekten en droogte verminderen de opbrengstderving. Biologische veredeling, zonder genetische modificatie, heeft de afgelopen decennia grote vooruitgang geboekt.

Precisielandbouw biedt ook voor biologische boeren nieuwe mogelijkheden. GPS-gestuurde machines, sensoren voor bodemvochtigheid en drones voor plaagmonitoring helpen om arbeid en middelen efficiënter in te zetten. Dat verlaagt de productiekosten zonder de biologische principes te schaden.

Regeneratieve landbouw combineert elementen van biologisch met actief herstel van bodemkwaliteit. Het richt zich expliciet op het verhogen van organische stof, het verbeteren van de waterhuishouding en het opbouwen van biodiversiteit. Veel biologische boeren integreren regeneratieve principes in hun bedrijfsvoering.

Biologische landbouw is een bewezen en waardevolle methode, maar de toekomst van voedselproductie vraagt om een brede systeemverandering. Die transitie gaat over meer dan een keurmerk: het gaat over hoe we de relatie tussen landbouw, natuur en samenleving opnieuw inrichten.

Natuur & Milieu pleit voor een overgang naar natuurinclusieve kringlooplandbouw als einddoel. Daarbinnen is biologisch één van de vormen die bijdragen, naast agro-ecologische landbouw, regeneratieve landbouw en andere methoden die werken aan bodemherstel, kringloopsluiting en biodiversiteit.

Die transitie vraagt om beleid dat de echte milieukosten van voedselproductie doorberekent in de prijs, dat boeren ondersteunt in de overstap en dat consumenten helpt bewustere keuzes te maken. Niet één methode is de toekomst, een fundamenteel ander landbouwsysteem is dat.