Fijnstof bestaat uit zeer kleine deeltjes die vrijkomen bij verbranding. Bij houtstook gaat het om PM2,5. Deze deeltjes zijn zo klein dat ze diep in de longen terechtkomen en zelfs via de longen in de bloedbaan kunnen belanden. Ter vergelijking: fijnstof uit grote industrie bestaat uit wat grotere deeltjes, PM10 genoemd. Deze blijven vaker hangen in de bovenste luchtwegen. De deeltjes die vrijkomen bij houtstook zijn kleiner. En hoe kleiner de deeltjes, hoe dieper ze het lichaam binnendringen, dus hoe groter het risico voor de gezondheid.
Fijnstof is schadelijk voor iedereen. Niet alleen voor mensen met een longziekte. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat blootstelling aan fijnstof kan leiden tot astma, COPD, chronische bronchitis, longkanker en hart- en vaatziekten. Voor mensen met bestaande aandoeningen kunnen zelfs kleine hoeveelheden houtrook al klachten veroorzaken. Kinderen zijn extra kwetsbaar, omdat hun longen nog in ontwikkeling zijn. Ook ouderen lopen meer risico.
Bij het verbranden van hout komt altijd rook vrij. Ook moderne kachels stoten fijnstof uit. Anders dan uitstoot uit hoge fabrieksschoorstenen, komt houtrook vrij op leefniveau: precies waar mensen wonen, fietsen en spelen.
Belangrijk om te weten: voor fijnstof bestaat geen veilige ondergrens. Elke extra blootstelling telt mee. Houtstook raakt daarmee niet alleen degene die stookt, maar ook buren en omwonenden.
Ongeveer 1,2 miljoen huishoudens in Nederland hebben een haard of kachel. Dat is zo’n 15 procent van alle huishoudens. Van deze groep stookte bijna één op de drie in 2023 meer dan voorheen. De hoge gasprijs was daarvoor de belangrijkste reden.
Omdat zoveel huishoudens hout stoken, is de impact op de lucht dus flink. Houtstook bij mensen thuis is verantwoordelijk voor bijna een kwart van de totale uitstoot van fijnstof (PM2,5) in Nederland.
Op dit moment is houtstook in Nederland niet landelijk verboden. Nieuwe houtkachels moeten voldoen aan Europese EcoDesign-normen. Daarnaast kunnen gemeenten aanvullende regels stellen.
In sommige gemeenten gelden beperkingen bij slechte luchtkwaliteit. Ook wordt bij code oranje of rood in de Stookwijzer van het RIVM geadviseerd om niet te stoken.
Een landelijk verbod is juridisch en praktisch complex. Regelgeving rond kachels valt deels onder Europese wetgeving en handhaving in woonwijken is lastig. Wel worden de Europese eisen de komende jaren verder aangescherpt en kijken steeds meer gemeenten naar lokale maatregelen.
Schone lucht is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Stook je zelf? Houd rekening met de weersomstandigheden en stook niet bij windstil of mistig weer, wanneer rook blijft hangen in woonwijken. Check de Stookwijzer om te zien wanneer de luchtkwaliteit kwetsbaar is. Gebruik daarnaast droog en schoon hout. Nog beter is het om over te stappen op een duurzaam verwarmingssysteem.
Duurzaam verwarmen betekent niet alleen minder CO2-uitstoot, maar ook minder schadelijke uitstoot in woonwijken. Denk aan goede isolatie, een (hybride) warmtepomp of aansluiting op een warmtenet.
Benieuwd hoe het staat met de luchtkwaliteit in jouw omgeving?
Op Atlas Leefomgeving kun je kaarten bekijken met actuele gegevens over luchtkwaliteit in Nederland. Zo zie je hoe het ervoor staat in jouw buurt en welke factoren daar invloed op hebben.
