Diepzeemijnbouw en kritieke grondstoffen

Diepzeemijnbouw is de winning van mineralen en metalen op grote diepte in de oceaan. Vaak gaat het om gebieden die duizenden meters onder het wateroppervlak liggen. De oceaanbodem bevat verschillende soorten afzettingen die rijk zijn aan kritieke grondstoffen. De belangrijkste zijn mangaanknollen, die los op de bodem liggen. Daarnaast bestaan er sulfidische afzettingen bij hydrothermale bronnen en kobaltrijke korsten op onderzeese bergen.

Bedrijven gebruiken speciale robots en grote zuiginstallaties om deze materialen op te halen. Sommige technieken zuigen knollen op en transporteren ze via lange pijpleidingen naar boven. Andere methoden snijden stukken zeebodem los om deze vervolgens te verwerken.

Hoewel de oceaanbodem waardevolle kritieke metalen bevat, is het ook een van de meest kwetsbare ecosystemen op aarde. Licht, zuurstof en voedsel zijn er schaars. Veel dieren leven extreem langzaam en soorten zijn vaak uniek voor een bepaalde plek. Elke verstoring kan grote, langdurige gevolgen hebben.

In de diepe oceaan bevinden zich verschillende kritieke grondstoffen die belangrijk zijn voor de energietransitie. Het gaat om kritieke metalen die we goed kennen uit batterijen, magneten en elektronica. Denk aan mangaan, kobalt, koper, nikkel en bepaalde zeldzame aardmetalen.

Deze metalen spelen een grote rol in technologie voor hernieuwbare energie. Elektrische voertuigen gebruiken batterijen die afhankelijk zijn van nikkel, kobalt en lithium. Windturbines bevatten krachtige magneten die vaak zeldzame aardmetalen nodig hebben. Ook zonnepanelen en andere duurzame technologieën gebruiken metalen die als kritiek worden aangemerkt.

De oceaan lijkt in theorie een grote voorraad. Sommige schattingen suggereren dat in de Stille Oceaan enorme hoeveelheden knollen liggen. Toch is de oceaanbodem geen onuitputtelijke bron. Elke knol is in miljoenen jaren gevormd. De ecosystemen daaromheen zijn eveneens traag en uiterst gevoelig voor verstoring.

Wie meer wil weten over de rol van kritieke metalen in duurzame energie vindt achtergrond op de pagina de rol van kritieke metalen in de energietransitie.

De belangstelling voor diepzeemijnbouw komt voort uit een combinatie van groeiende vraag en geopolitieke zorgen. Landgebonden mijnbouw kan het tempo nauwelijks bijhouden. Sommige metalen worden in slechts enkele landen gewonnen. Hierdoor ontstaan afhankelijkheden die zowel economisch als politiek riskant zijn.

Diepzeemijnbouw lijkt een manier om toegang te krijgen tot grote, nog onbenutte voorraden kritieke grondstoffen. De oceaanbodem is bovendien minder direct zichtbaar dan land. Daardoor wordt soms gedacht dat de impact kleiner is. Het idee dat diepzeemijnbouw minder conflicten oproept of sneller grootschalige productie mogelijk maakt, speelt in sommige discussies een rol.

Maar de risico’s zijn veel groter dan vaak wordt aangenomen. De diepe oceaan kent ecosystemen die nog nauwelijks zijn onderzocht. Dat maakt het onmogelijk om de gevolgen te overzien als deze aangetast worden.

Natuur & Milieu ziet diepzeemijnbouw daarom niet als oplossing voor de vraag naar kritieke grondstoffen en metalen. Een belangrijke oplossing is het verminderen van de vraag naar deze grondstoffen, door optimaal gebruik te maken van circulaire systemen.

Je leest daar meer over in beleid voor circulariteit als sleutel voor een succesvolle energietransitie.

De vraag is daarom niet alleen of diepzeemijnbouw meer kritieke metalen kan leveren, maar ook of de samenleving de ecologische prijs bereid is te betalen.

Diepzeemijnbouw is omstreden omdat de impact op het oceaanmilieu extreem groot kan zijn. De technieken die worden gebruikt verstoren de zeebodem direct. Apparatuur verwijdert of vermaalt de bovenste laag sediment en vernietigt daarmee leefgebieden die miljoenen jaren oud zijn.

Het sediment dat vrijkomt vormt grote wolken die zich kilometers kunnen verspreiden. Deze wolken blokkeren licht, verstikken dieren en veranderen voedselketens. De effecten kunnen zich verspreiden naar gebieden waar meer leven voorkomt, zoals visgronden.

Daarnaast brengt diepzeemijnbouw risico’s met zich mee voor biodiversiteit. Veel soorten in de diepe oceaan komen slechts op één plek voor. Wanneer een populatie wordt verstoord, kan herstel eeuwen duren of helemaal uitblijven. Door de trage groeisnelheid van organismen is de kans dat ecosystemen terugveren erg klein.

Er bestaan ook zorgen over giftige stoffen en zware metalen die tijdens het proces vrijkomen. Deze stoffen kunnen zich mengen met het zeewater en schadelijk zijn voor vissen, walvissen en organismen hoger in de voedselketen.

De gevolgen voor kustgemeenschappen zijn nog onduidelijk, maar mogelijk aanzienlijk. Visserijen kunnen te maken krijgen met veranderde ecosystemen, lagere vangsten of vervuiling van commerciële vissoorten.

Wil je meer weten of de werking van ecosystemen en biodiversiteit, lees dan verder over biodiversiteit.

Gelukkig bestaan er duurzame alternatieven die de vraag naar nieuwe metalen kunnen verlagen. Urban mining is een voorbeeld. Hierbij worden kritieke metalen teruggewonnen uit oude telefoons, laptops, zonnepanelen en batterijen. Veel van deze producten bevatten grotere concentraties metalen dan sommige ertslagen. Recycling vermindert de druk op nieuwe winning en biedt kansen om kritieke grondstoffen in Nederland en Europa opnieuw te gebruiken.

De techniek om metalen uit oude producten te halen verbetert snel. Steeds meer bedrijven kunnen kobalt, nikkel en andere kritieke metalen terugwinnen. Ook productontwerp verandert. Apparaten worden zo ontworpen dat onderdelen makkelijker te openen en te repareren zijn.

Deze circulaire benadering sluit nauw aan bij de visie van Natuur & Milieu. Door te kiezen voor vermindering van vraag, urban mining en betere recycling ontstaat een systeem waarin kritieke metalen langer circuleren en waarin minder druk ligt op kwetsbare ecosystemen.

Meer hierover lees je op de pagina recycling en urban mining van kritieke grondstoffen.

Omdat diepzeemijnbouw grote gevolgen kan hebben voor het mariene milieu, werken internationale organisaties aan regels en richtlijnen. De Internationale Zeebodemautoriteit, onderdeel van de Verenigde Naties, stelt voorwaarden op voor exploratie en mogelijke toekomstige winning. Deze regels moeten bescherming bieden voor ecosystemen, maar zijn nog in ontwikkeling.

Er bestaan spanningen tussen economische belangen en natuurbescherming. Sommige landen willen snel verder met commerciële winning, terwijl anderen pleiten voor een moratorium totdat de ecologische gevolgen beter bekend zijn. Binnen Europa groeit de roep om voorzichtigheid. Steeds meer landen vragen om uitstel van grootschalige projecten totdat duidelijk is wat de langetermijnrisico’s zijn.

Nederland volgt de internationale ontwikkelingen kritisch en ondersteunt initiatieven die gericht zijn op bescherming van het mariene milieu. De visie van Natuur & Milieu is dat diepzeemijnbouw geen oplossing is en daarmee ook niet plaats moet vinden.

De energietransitie vraagt veel kritieke metalen. Het lijkt daarom logisch om nieuwe bronnen zoals de oceaanbodem te onderzoeken. Maar de energietransitie is niet gebaat bij een aanpak die grootschalige schade aanricht aan ecosystemen die we nog nauwelijks begrijpen.

Veel alternatieven zijn al beschikbaar. Betere recycling, urban mining en efficiëntere technologieën kunnen de vraag naar nieuwe metalen sterk verlagen. Ook innovaties in batterijen en magneten verminderen de afhankelijkheid van specifieke kritieke metalen.

Voor een eerlijke en duurzame energietransitie is het belangrijk dat we niet alleen kijken naar hoeveel kritieke grondstoffen we nodig hebben, maar ook naar de manier waarop we deze grondstoffen winnen. De ecologische gevolgen van diepzeemijnbouw zijn te groot.

Wie een compleet beeld wil hebben van hoe kritieke metalen de energietransitie vormgeven, vindt verdieping op de pagina de rol van kritieke metalen in de energietransitie.

Wie meer achtergrond zoekt, kan ook verder lezen op de algemene pagina kritieke grondstoffen.