Een stabiele route uit de stikstofcrisis

Nederland zit al jaren muurvast door te veel stikstofuitstoot. Woningen kunnen nauwelijks worden gebouwd, de energietransitie stokt en boeren zitten in onzekerheid. De economische en natuurschade loopt intussen op tot miljarden euro’s per jaar. Het volgende kabinet heeft de kans om dit probleem voor eens en altijd op te lossen. Zodat de natuur herstelt, ondernemers kunnen vergroenen en uitbreiden en we het woningtekort kunnen oplossen.

Daarom werken we als Natuur & Milieu al lange tijd intensief samen met VNO-NCW, Natuurmonumenten en Bouwend Nederland. Samen hebben we aangetoond hoe we uit deze crisis kunnen komen. Deze maatregelen zijn doorgerekend en beoordeeld door een onafhankelijke partij. Als deze route integraal wordt overgenomen, lossen we het stikstofprobleem op en komt de vergunningverlening weer op gang. Marjolein Demmers, directeur van Natuur & Milieu: ‘Je kunt het stikstofprobleem niet “een beetje oplossen”, “een beetje” helpt precies niks. Het kan maar in een keer goed. En dat is echt mogelijk.’

Deze ‘route’ is geen keuzemenu waaruit je maatregelen kunt kiezen. Alle voorgestelde maatregelen zijn nodig om de stikstofuitstoot voldoende te verlagen en de natuur te laten herstellen. Ons plan zorgt voor 40% emissiereductie in 2030 en 50% in 2035. Hiermee kunnen de huidige stikstofdoelen worden gehaald: 50% onder de kritische depositiewaarde (KDW) in 2030 en 74% onder de KDW in 2035. Pas dan ziet ook de rechter weer ruimte voor nieuwe vergunningen en komt Nederland écht van het slot.

Het plan biedt een einde aan de onzekerheid voor veel sectoren en er wordt budget uitgetrokken om boeren steun en perspectief te bieden.

We stellen maatregelen voor binnen drie thema’s:

1. Landelijke maatregelen voor alle sectoren
   Generieke maatregelen die door de Rijksoverheid worden opgelegd, van aanpassingen in de veehouderij (zoals minder eiwitrijk voer en meer weidegang) tot emissiereductie in mobiliteit en industrie. Ook krijgt de biologische melkveehouderij een flinke impuls, omdat de stikstofuitstoot daar aantoonbaar lager ligt.
2. Beschermingszones rond kwetsbare natuur
   Rondom alle stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden komt een beschermingszone van minimaal een kilometer met strengere regels. Binnen deze zones kan wél gebouwd worden, bijvoorbeeld volgens het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen. Voor ondernemers in deze zones is perspectief en financiële steun cruciaal, wat vraagt om een extra investering van naar schatting minimaal 11 miljard euro.
3. Verplichte doelen per bedrijf
   Op de langere termijn krijgen bedrijven eigen doelen om de uitstoot te verminderen. Zo weten ze waar ze aan toe zijn en kunnen ze zelf de beste maatregelen kiezen die bij hun situatie passen. Deze doelsturing komt pas aan de orde nádat de eerste twee stappen succesvol zijn doorgevoerd.

De totale investering die nodig is tot 2035 bedraagt ongeveer 19,7 miljard euro bovenop de huidige begroting. Dat klinkt als veel geld, maar de kosten van niets doen lopen op tot vele miljarden aan schade voor woningbouw, economie en natuur. De investering die je nu één keer doet om het stikstofprobleem op te lossen is bijna gelijk aan de kosten die je elk jaar maakt als je het niet doet.

Een belangrijke voorwaarde is dat er voldoende garanties zijn om de doelen voor 2030 en 2035 daadwerkelijk te halen. Als die doelen niet worden gehaald, grijpt de overheid in het uiterste geval in door dier- en mestrechten uit de markt te halen of vergunningen in te trekken. Zo wordt juridisch geborgd dat de maatregelen het beoogde effect hebben waardoor er ruimte komt voor vergunningen.

Als dit complete pakket wordt uitgevoerd, verdwijnen de beperkingen die nu op de economie drukken. De stikstofneerslag op de natuur gaat omlaag, waardoor de natuur gegarandeerd kan herstellen. En daarmee komt er eindelijk weer perspectief voor vergunningen: voor woningbouwprojecten, de energietransitie, PAS-melders en interimmers, en verduurzaming van de industrie. De onzekerheid die alle sectoren al jaren in zijn greep houdt, komt dan eindelijk ten einde.