De waterkwaliteit in steden staat onder druk door de manier waarop stedelijk gebied is ingericht. Veel bebouwing, wegen en parkeerplaatsen zorgen ervoor dat regenwater niet in de bodem kan wegzakken. In plaats daarvan stroomt het water over verhard oppervlak en neemt onderweg vervuiling mee. Zodra regenwater over daken, straten en stoepen stroomt, raakt het vervuild met vuil en chemische stoffen.
Dit vervuilde regenwater komt via regenwaterafvoer of gemengde riolen terecht in sloten, grachten en vijvers. Daardoor krijgt stedelijk oppervlaktewater in korte tijd grote hoeveelheden vervuiling te verwerken. De piekbelasting is vaak hoger dan het watersysteem aankan, wat leidt tot verslechtering van de waterkwaliteit.
Daarnaast is er in steden veel verkeer, intensief gebruik van openbare ruimte en een hogere productie van afval. Ook lekkende riolen en illegale lozingen spelen een rol. Door het gebrek aan groen en open bodem kan de natuur vervuiling minder goed opvangen en afbreken. Zo zorgt de stedelijke inrichting ervoor dat waterkwaliteit sneller achteruitgaat dan in minder verharde gebieden. In ons onderzoek over verstening in steden lees je hierover meer.
Een riooloverstort is een soort veiligheidsventiel van het rioolstelsel. Bij hevige regen kan het riool de grote hoeveelheid water niet verwerken. Om te voorkomen dat straten blank komen te staan, wordt een deel van het rioolwater direct geloosd op het oppervlaktewater.
In stedelijke gebieden gebeurt dit vaker dan elders. Door veel verharding kan regenwater nauwelijks infiltreren, waardoor het riool snel vol raakt. Het water dat wordt geloosd bevat niet alleen regenwater, maar ook vuil rioolwater met nutriënten, bacteriën, medicijnresten en andere vervuilende stoffen. Dit zorgt voor een plotselinge verslechtering van de waterkwaliteit en kan leiden tot zuurstofgebrek in grachten en vijvers.
Meer over deze bron van watervervuiling lees je op de pagina Oorzaken en bronnen van watervervuiling. Natuur & Milieu werkt samen met NIOO KNAW aan zicht op landelijke oplossingen voor de vervuiling veroorzaakt door riooloverstorten.
Verharding speelt een grote rol in de waterkwaliteit van steden. Asfalt, tegels en daken laten nauwelijks water door. Regenwater kan daardoor niet in de bodem zakken en stroomt snel richting riool of oppervlaktewater. Tijdens deze weg neemt het allerlei vervuiling mee.
Denk aan banden- en remslijtage van verkeer, olie- en brandstofresten, microplastics en metalen zoals koper en zink van daken en gevels. Deze stoffen komen direct in stedelijk water terecht. Door hevige regenval gebeurt dit in korte tijd en in grote hoeveelheden.
Dit zorgt niet alleen voor vervuiling, maar ook voor hoge piekbelasting van het watersysteem. Waterkwaliteit verslechtert en het risico op overstorten neemt toe. Minder verharding en betere afvoer van regenwater zijn daarom cruciaal binnen stedelijk waterbeheer.
Steden kennen een aantal typische bronnen van waterverontreiniging. Verkeer zorgt voor afspoeling van olie, metalen en rubberdeeltjes. Deze stoffen belanden bij regen direct in het water. Ook hondenpoep is een belangrijke bron: het verhoogt het gehalte aan nutriënten en bacteriën in stedelijk water.
Daarnaast komen afvalstoffen zoals sigarettenfilters, kauwgom en plastic via straatkolken in sloten en grachten terecht. Lekkende riolen of illegale lozingen dragen eveneens bij aan vervuiling. Ook microplastics uit kleding en cosmetica bereiken via het riool het oppervlaktewater.
Deze vormen van vervuiling lijken klein, maar samen hebben ze grote impact op waterkwaliteit. Meer over de gevolgen voor mens en gezondheid lees je op Waterkwaliteit, drinkwater en gezondheid.
Steden zoeken steeds vaker naar oplossingen die waterkwaliteit, leefbaarheid en biodiversiteit combineren. Deze maatregelen vallen onder natuurgericht stedelijk waterbeheer en helpen om watervervuiling te verminderen en regenwater beter te verwerken.
Klimaatverandering vergroot de problemen met waterkwaliteit in stedelijke gebieden. Extreme neerslag zorgt voor meer afspoeling van vervuiling en verhoogt het risico op riooloverstorten. Hierdoor komen in korte tijd grote hoeveelheden vervuild water in grachten en vijvers terecht.
Tegelijk zorgen hete zomers voor opwarming van stedelijk water. Warm water bevat minder zuurstof, wat kan leiden tot vissterfte en stankoverlast. Stilstaande vijvers en grachten zijn hier extra gevoelig voor. Algenbloei komt vaker voor en belemmert recreatief gebruik.
Door deze combinatie van extreme regen en hitte wordt stedelijk waterbeheer steeds belangrijker. Meer over deze samenhang lees je op Invloed van klimaatverandering op waterkwaliteit.
Zowel gemeenten en waterschappen richten zich op het verbeteren van waterkwaliteit in steden. Ze werken vooral aan riooloverstorten, het vergroenen de openbare ruimte en aan klimaatadaptatie. Dit werk vloeit voort uit de afspraken die gemaakt zijn vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water.
Door betere monitoring, strengere regels en samenwerking met bewoners proberen overheden waterverontreiniging te verminderen. Meer over beleid en verantwoordelijkheden lees je op Beleid, organisaties en Kaderrichtlijn Water in Nederland.
Ook bewoners kunnen bijdragen aan betere waterkwaliteit in de stad. Koppel je regenpijp af, vervang tegels door groen en plaats een regenton. Spoel geen chemische middelen of vet door het riool en lever medicijnresten in bij de apotheek.
Gebruik geen bestrijdingsmiddelen in de tuin of op het balkon en voorkom zwerfafval. Deze kleine acties verminderen watervervuiling en helpen stedelijk waterbeheer. Meer praktische tips vind je op Zelf aan de slag voor betere waterkwaliteit.
