Nederland en de Europese afhankelijkheid van kritieke grondstoffen

Kritieke grondstoffen zijn materialen die essentieel zijn voor sectoren waarin Europa sterk wil blijven. Ze zijn belangrijk voor defensie, luchtvaart, duurzame energie, transport en de hightech-industrie. Zeldzame aardmetalen, grafiet, lithium, kobalt, nikkel en vele andere metalen spelen hierbij een sleutelrol.

Windmolens bevatten krachtige magneten die afhankelijk zijn van zeldzame aardmetalen. Elektrische voertuigen gebruiken batterijen met lithium, nikkel en kobalt. De luchtvaart heeft titanium en andere lichte, sterke metalen nodig. Ook de chipindustrie is afhankelijk van een reeks kritieke grondstoffen voor het produceren van halfgeleiders en precisiecomponenten.

Veel van deze metalen zijn moeilijk te vervangen. Daardoor bepaalt de beschikbaarheid ervan hoe snel de energietransitie kan gaan en hoe sterk Europa blijft in technologie en innovatie.

Wie meer wil weten over de rol van deze materialen in duurzame energie vindt dit op de pagina de rol van kritieke metalen in de energietransitie.

De Europese Unie is voor veel kritieke grondstoffen sterk afhankelijk van een klein aantal landen. China verwerkt het grootste deel van de zeldzame aardmetalen en grafiet. Rusland en Kazachstan leveren belangrijke metalen zoals nikkel, titanium en palladium. Dit maakt de Europese afhankelijkheid kwetsbaar.

Als een land exportbeperkingen invoert of als er geopolitieke spanningen ontstaan, kan de supply chain direct worden verstoord. De coronacrisis en de oorlog in Oekraïne hebben laten zien hoe snel toeleveringsketens onder druk kunnen komen te staan.

Deze afhankelijkheid raakt de energietransitie. Zonder voldoende kritieke grondstoffen kunnen windmolens, batterijen, zonnepanelen en elektrische voertuigen niet in het tempo worden gebouwd dat nodig is om klimaatdoelen te halen.

Wie meer wil weten over geopolitieke spanningen rond grondstoffen, vindt verdieping op de pagina geopolitiek en kritieke grondstoffen.

Nederland is volledig afhankelijk van import van kritieke grondstoffen. Er zijn geen eigen mijnen en nauwelijks strategische voorraden. Dat maakt ons extra kwetsbaar bij verstoringen.

Recente rapporten van de Rijksoverheid en onderzoeksorganisaties zoals TNO laten zien dat Nederlandse bedrijven in veel sectoren direct geraakt kunnen worden door tekorten. Denk aan hightechbedrijven, waterstofprojecten, batterijtechnologie en de bouwsector. Ook voor defensie zijn kritieke metalen essentieel.

Toch is het onderwerp lange tijd relatief klein geweest in het nationale beleid. Nederland werkt pas sinds enkele jaren aan een grondstoffenstrategie. Er is een duidelijke inhaalslag nodig om risico’s beter in kaart te brengen, de afhankelijkheid te verkleinen en bedrijven te ondersteunen bij circulair materiaalgebruik.

Wie meer wil weten over de risico’s van mijnbouw en nieuwe bronnen zoals de oceaanbodem, kan terecht op de pagina diepzeemijnbouw en kritieke grondstoffen.

Nederland investeert steeds meer in oplossingen die de vraag naar nieuwe grondstoffen verlagen. Innovatieprogramma’s richten zich op recycling, urban mining, circulaire economie en slimmer materiaalgebruik. Bedrijven werken aan ontwerpen die langer meegaan, beter te repareren zijn en eenvoudiger kunnen worden gerecycled.

Er zijn ook veelbelovende bedrijven die innovatieve recyclingtechnologieën ontwikkelen. Zij winnen kritieke metalen terug uit oude batterijen, telefoons en elektronische apparaten. Dat vermindert de afhankelijkheid van mijnbouw en maakt grondstoffen herbruikbaar.

Ook grote bedrijven hebben een belangrijke rol. ASML gebruikt veel kritieke grondstoffen voor de productie van chipmachines en werkt nauw samen met leveranciers om de toeleveringsketen stabiel en duurzaam te houden.

Deze initiatieven laten zien dat Nederland niet alleen afhankelijk is van import, maar ook kansen heeft om een belangrijke rol te spelen in circulaire technologie en hoogwaardige recycling.

Wie meer wil weten over de circulaire oplossing vindt die op de pagina recycling en urban mining van kritieke grondstoffen.

Europa werkt aan wetgeving en samenwerking om minder afhankelijk te worden van andere continenten. Het European Critical Raw Materials Act is daarbij een belangrijk instrument. Deze wet stelt doelen voor Europese productie, recycling en verwerking van kritieke grondstoffen. Het doel is om een deel van de vraag binnen Europa te produceren en te verwerken.

Daarnaast werkt de EU aan gezamenlijke inkoopstrategieën, strategische voorraden en samenwerking met landen die betrouwbaarder zijn als handelspartner. Europese fondsen stimuleren lokale mijnbouwprojecten, recyclinginitiatieven en innovatie. Nederland neemt actief deel aan deze programma’s.

De Europese Unie zet ook in op diplomatie. Met landen zoals Canada, Australië en Noorwegen worden partnerschappen gesloten rond transparantie, eerlijke handel en duurzame mijnbouw. Deze samenwerking helpt om toegang tot kritieke grondstoffen veilig te stellen zonder afhankelijk te worden van geopolitieke risico’s.

Wanneer Europa en Nederland geen regie nemen, ontstaan grote risico’s. De energietransitie kan vertraging oplopen wanneer er tekorten ontstaan aan kritieke grondstoffen. Windparken, batterijprojecten en elektrische voertuigen hebben deze materialen nodig.

Voor de hightech-industrie zijn kritieke metalen cruciaal. Zonder stabiele toegang lopen technologiebedrijven het risico marktaandeel te verliezen aan landen die wel voldoende grondstoffen veiligstellen.

Ook de strategische autonomie van Europa staat op het spel. Landen die afhankelijk zijn van andere landen voor essentiële materialen kunnen moeilijker zelfstandig beslissingen nemen over veiligheid, defensie en economie.

Kritieke grondstoffen zijn onmisbaar voor de energietransitie, digitale technologie en onze economie als geheel. Maar de manier waarop we ermee omgaan bepaalt of de toekomst echt duurzaam en veilig kan zijn. Minder afhankelijkheid begint bij circulair denken. Het begint bij minder producten die nodig zijn. De producten die wel nodig zijn, gaan langer mee en zijn eenvoudig te repareren. Daarna worden ze goed gerecycled, zodat de vraag naar nieuwe materialen verlaagd wordt.

Als consument kun je bijdragen door apparaten langer te gebruiken, te kiezen voor refurbished producten en oude elektronica goed in te leveren. Daarmee steun je recycling en urban mining. Bedrijven en overheden kunnen kiezen voor transparante ketens, verantwoord inkopen en investeringen in circulaire innovatie.

Wie verder wil lezen, vindt op de pagina Kritieke grondstoffen een compleet overzicht van dit thema.