Juist omdat niet alle vervuiling met het blote oog te zien is, helpt het als mensen weten waar ze op moeten letten. Hoe ziet slechte waterkwaliteit eruit? Wanneer is een geur of kleur een waarschuwing? En wanneer moet je actie ondernemen?
Op deze pagina lees je hoe slechte waterkwaliteit ontstaat, welke zichtbare en meetbare signalen erop wijzen en wat je kunt doen als je vervuild water tegenkomt. Na het lezen weet je waar je op moet letten én hoe je kunt bijdragen aan schoner water.
Slechte waterkwaliteit ontstaat meestal doordat er te veel vervuilende stoffen in het water terechtkomen. Vaak gaat het om een combinatie van oorzaken, verspreid over land en stad.
Een belangrijke bron is watervervuiling door voedingsstoffen, zoals stikstof en fosfaat uit mest en kunstmest. Deze spoelen bij regen van landbouwgrond naar sloten en meren. Ook riooloverstorten spelen een rol: bij hevige regen kan het riool de hoeveelheid water niet aan en wordt ongezuiverd afvalwater geloosd. Daarnaast dragen industrie en huishoudens bij via chemische stoffen, schoonmaakmiddelen, microplastics en medicijnresten.
Hitte en droogte verergeren de problemen. Warm water bevat minder zuurstof, terwijl vervuilende stoffen zich bij lage waterstanden concentreren. Zo kan waterkwaliteit snel verslechteren, zelfs zonder nieuwe lozingen.
Wil je precies weten welke bronnen welke invloed hebben? Lees dan verder op de pagina over oorzaken van watervervuiling.
Slechte waterkwaliteit is vaak te herkennen aan duidelijke, zichtbare signalen. Hieronder vind je de belangrijkste tekenen die kunnen wijzen op waterverontreiniging.
Troebel water
Troebel water ziet er melkachtig, bruin of groen uit. Dit wordt veroorzaakt door zwevende deeltjes zoals slib, algen of microvervuiling. Troebelheid kan ontstaan na hevige regen, wanneer sediment en meststoffen afspoelen, maar ook door bodemberoering of een teveel aan voedingsstoffen. Langdurige troebelheid is meestal een slecht teken voor waterkwaliteit.
Algenbloei en blauwalg
Algenbloei ontstaat wanneer algen zich explosief vermenigvuldigen door een combinatie van warmte en veel voedingsstoffen. Blauwalg is een speciale groep bacteriën die giftige stoffen kan produceren. Contact met blauwalg kan gevaarlijk zijn voor mensen en dieren. Zwemmen in water met blauwalg wordt daarom afgeraden of verboden.
Schuim op het water
Schuim kan een natuurlijke oorzaak hebben, bijvoorbeeld door afbraak van plantenresten. Maar dik, hardnekkig schuim kan ook wijzen op vervuiling door wasmiddelen of industriële lozingen. Vooral als het schuim blijft liggen en niet snel verdwijnt, is alertheid nodig.
Dode vissen of watervogels
Massale vissterfte wijst vaak op zuurstofgebrek, hitte, riool overstorten of giftige stoffen. Dode watervogels kunnen in sommige gevallen duiden op botulisme, een bacterie die voorkomt in warm, zuurstofarm water en gevaarlijk is voor dieren.
Stank of chemische geur
Een rotte-ei-geur (zwavelwaterstof), olieachtige lucht of een scherpe chemische geur is vrijwel altijd een signaal van vervuiling. Gezond water ruikt nauwelijks. Sterke geur is daarom een duidelijke waarschuwing.
Niet alle problemen met waterkwaliteit zijn zichtbaar. Daarom worden ook metingen gedaan, door professionals en ook door burgerwetenschappers zoals bijvoorbeeld binnen ons project Water op de Kaart.
Zuurstofgehalte
Een laag zuurstofgehalte is funest voor vissen en waterinsecten. Dit komt vaak voor bij warm weer en algenbloei. Te weinig zuurstof leidt tot stress, verstikking en uiteindelijk vissterfte.
pH-waarde
De pH-waarde geeft aan hoe zuur of basisch water is. Gezond oppervlaktewater heeft meestal een pH tussen 6,5 en 8. Grote afwijkingen kunnen wijzen op lozingen, algenbloei of chemische vervuiling.
Nutriënten: stikstof en fosfaat
Hoge concentraties stikstof en fosfaat zorgen voor overmatige groei van algen en kroos. Dat leidt tot zuurstofgebrek en een verslechterde ecologische kwaliteit.
Chemische stoffen
Stoffen zoals bestrijdingsmiddelen, metalen of PFAS zijn meestal niet zichtbaar. Ze worden opgespoord via watermonsters en laboratoriumonderzoek. Water kan er schoon uitzien, maar toch slecht van kwaliteit zijn.
Bacteriën zoals E. coli
Op zwemlocaties wordt getest op bacteriën zoals E. coli. Hoge waarden wijzen op vervuiling met rioolwater en vormen een risico voor de gezondheid.
Als je slecht water ziet, is het belangrijk om voorzichtig te zijn. Vervuild water kan onschuldig lijken, maar ook risico’s opleveren voor mens en dier.
Door te melden help je waterschappen om sneller in te grijpen en verdere schade te voorkomen.
Binnen het programma Schoon Water van Natuur & Milieu werken we aan de verbetering van waterkwaliteit in Nederland. We richten ons vooral op vervuiling vanuit industrie, landbouw en vanuit riooloverstorten. Binnen verschillende projecten met bijvoorbeeld boeren, werken we aan concrete oplossingen die de waterkwaliteit verbeteren en bekijken we hoe deze op de juiste manier op de juiste manier op landelijk niveau kunnen worden uitgerold in beleid.
