Droogte betekent dat het langdurig minder regent dan normaal. Daardoor daalt het waterpeil in sloten, meren en rivieren en zakt ook de grondwaterstand. Waterschaarste ontstaat wanneer de vraag naar water groter is dan het aanbod. Dat kan gebeuren tijdens droge periodes, maar ook door intensief watergebruik in landbouw, industrie en huishoudens.
In Nederland zien we steeds vaker een combinatie van deze factoren. Rivieren voeren minder water aan, de bodem droogt uit en tegelijkertijd is er veel vraag naar zoet water. Klimaatverandering versterkt dit patroon door warmere zomers en extremere weersomstandigheden.
Na het lezen van deze pagina weet je wat droogte en waterschaarste precies betekenen, waarom ze steeds vaker voorkomen, hoe ze samenhangen met waterkwaliteit en welke gevolgen dit heeft voor natuur en drinkwater in Nederland.
Droogte en waterschaarste worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet hetzelfde. Droogte is een meteorologisch verschijnsel: een langere periode met weinig neerslag. In Nederland komt dit vooral voor in het voorjaar en de zomer. Door droogte verdampt meer water dan er bij komt, waardoor bodem en wateren uitdrogen.
Waterschaarste ontstaat wanneer er minder water beschikbaar is dan er nodig is. Dat kan het gevolg zijn van droogte, maar ook van een hoge watervraag of een beperkte aanvoer van water via rivieren. In droge zomers hebben landbouw, natuur, industrie en drinkwater allemaal water nodig, terwijl de voorraad juist laag is.
Nederland krijgt vrijwel elk jaar te maken met periodes van droogte. Als deze samenvallen met hoge watervraag, ontstaan watertekorten. Dat raakt landbouw, natuur en drinkwater en vergroot de druk op waterkwaliteit.
Nederland gebruikt dagelijks grote hoeveelheden water. Huishoudens gebruiken drinkwater voor drinken, koken, douchen en schoonmaken. Industrie gebruikt water voor productieprocessen, koeling en reiniging. De landbouw onttrekt water voor beregening van gewassen en in de veehouderij, vooral tijdens droge en warme perioden.
Het waterverbruik piekt juist in de zomer, wanneer de beschikbaarheid van zoet water het laagst is. Tijdens hittegolven stijgt het gebruik van drinkwater door extra douchen, sproeien van tuinen en het vullen van zwembaden. Ook landbouw en industrie vragen dan meer water.
Deze combinatie van hoge vraag en beperkte beschikbaarheid vergroot de kans op waterschaarste. Waterbedrijven roepen daarom tijdens droge periodes regelmatig op om zuinig om te gaan met water, om de balans tussen vraag en aanbod te behouden.
Droogte en waterschaarste in Nederland hebben meerdere oorzaken. Het is geen probleem met één bron, maar het gevolg van samenwerkende factoren. Klimaatverandering, landgebruik en waterverbruik spelen hierin allemaal een rol.
Droogte en waterschaarste hebben grote invloed op de waterkwaliteit. Als er minder water beschikbaar is, worden vervuilende stoffen minder verdund. Stoffen zoals stikstof, fosfaat, pesticiden en medicijnresten komen dan in hogere concentraties voor in sloten, meren en rivieren.
Door lage waterstanden neemt de doorstroming af. Water blijft langer stilstaan en warmt sneller op. Warm, stilstaand water bevat minder zuurstof, wat kan leiden tot zuurstofgebrek, vissterfte en stankoverlast. Ook groeit algenbloei sneller bij hoge temperaturen en veel voedingsstoffen.
Daarnaast kan droogte leiden tot verzilting, vooral in kustgebieden. Zout water dringt verder landinwaarts en beïnvloedt de kwaliteit van zoet oppervlaktewater en grondwater. Dat maakt water minder geschikt voor natuur, landbouw en drinkwaterwinning.
Door deze processen staat de waterkwaliteit tijdens droge perioden extra onder druk. Minder water betekent niet alleen minder beschikbaarheid, maar ook slechter water, met gevolgen voor ecosystemen en drinkwatervoorziening.
Waterschaarste heeft directe gevolgen voor verschillende sectoren.
Om waterschaarste te beperken zijn structurele maatregelen nodig.
Ook jij kunt bijdragen aan het verminderen van waterschaarste. Douche korter, gebruik regenwater voor de tuin en sproei niet overdag bij hitte. Vul geen zwembaden tijdens droge periodes en laat de kraan niet onnodig lopen.
Let ook op je voeding. Producten zoals vlees en zuivel vragen veel water om te produceren. Door vaker plantaardig te eten, verklein je indirect je watervoetafdruk. Gebruik apparaten efficiënt en kies voor waterbesparende kranen en douchekoppen.
Tijdens droge zomers vragen waterbedrijven vaak om water te besparen. Door hier gehoor aan te geven, help je om de balans tussen vraag en beschikbaarheid te bewaren.
Meer weten over wat Natuur & Milieu doet voor Schoon Water? Ga dan naar onze pagina en lees over alle initiatieven.
