Nieuwe vliegbelasting verkleint gat, maar samenleving betaalt nog miljarden mee aan luchtvaart

De maatschappelijke kosten van de luchtvaart bestaan onder meer uit klimaatschade, luchtverontreiniging, geluidsoverlast en kosten voor infrastructuur en onderhoud. Omdat deze kosten niet volledig worden doorberekend aan reizigers en luchtvaartmaatschappijen, blijft een groot deel van de rekening onbetaald. Dit betekent dat ook mensen die niet vliegen (50 procent van de Nederlanders!) indirect meebetalen aan de luchtvaart, zoals via de inkomstenbelasting. Vooral de klimaatkosten van verre vluchten zijn hoog: maar liefst de helft van de CO2-uitstoot van de luchtvaart wordt veroorzaakt door de 6 procent langste vluchten.

Vanaf 2027 wil het kabinet werken met drie belastingtarieven, afhankelijk van de afstand van een vlucht. Daardoor gaan mensen die uit Nederland vertrekken meer belasting betalen voor langeafstandsvluchten dan voor korte vluchten. Dit is eerlijker en zorgt ervoor dat een iets groter deel van de maatschappelijke kosten wordt gedekt. Uit onderzoek van CE Delft blijkt echter dat deze dekking nog steeds beperkt blijft. Vooral op verre vluchten blijft het verschil tussen de werkelijke kosten en de betaalde belasting enorm groot. Zo bedragen de werkelijke kosten voor een vlucht naar Los Angeles meer dan 1.000 euro per passagier. Een reiziger in economyclass betaalt hiervan slechts 20 procent via belastingen en heffingen. De onbetaalde rekening bedraagt hier dus bijna 80 procent van de kosten.

Voor businessclassreizigers is het nog erger. Deze passagiers betalen nu hetzelfde bedrag als passagiers in economyclass, terwijl hun klimaatimpact aanzienlijk hoger ligt. Dat zit zo: omdat een businessclasspassagier veel meer ruimte inneemt in een vliegtuig (door een grotere stoel en meer bagage), kunnen er veel minder mensen mee, terwijl de uitstoot van het vliegtuig hetzelfde blijft. De uitstoot per passagier is dus hoger. Passagiers in businessclass hebben daardoor een drie keer zo hoge uitstoot als een economyclasspassagier. Een hogere belasting voor businessclass zou daarom veel eerlijker zijn en levert bovendien tussen de 130 en 200 miljoen euro extra belastingopbrengst op. CE Delft heeft een beleidsvoorstel doorgerekend met een drie keer zo hoge vliegbelasting voor businessclasspassagiers (zie onderstaand figuur). Hierdoor wordt vooral op de korte en middellange vluchten een veel groter deel van de kosten ingeprijsd. 

Ook een heffing voor transferpassagiers zou bijdragen aan een eerlijkere prijs voor de luchtvaart. Op dit moment stappen transferpassagiers belastingvrij over in Nederland. Dit zijn miljoenen mensen per jaar: zo’n 36 procent van alle passagiers op Schiphol. Juist deze groep veroorzaakt relatief veel maatschappelijke kosten. Transferpassagiers zorgen voor zowel een aankomst als een vertrek op Schiphol en dragen daarmee bij aan geluidsoverlast, luchtvervuiling en uitstoot rond de luchthaven. Bovendien maken zij relatief vaak gebruik van verre vluchten met een hoge klimaatimpact. Tegelijkertijd leveren zij weinig economische waarde op voor Nederland, omdat zij de luchthaven niet verlaten. CE Delft heeft berekend dat een heffing van 15 euro per transferpassagier zou zorgen voor 11 procent minder transferpassagiers.

De afstandsafhankelijke vliegbelasting die in 2027 wordt ingevoerd, is een stap in de goede richting, maar daarmee zijn we er nog niet. Vooral op de meest vervuilende vluchten en in businessclass blijft een groot deel van de maatschappelijke kosten buiten de prijs van een ticket. Dit kabinet doet zelfs nog een stap terug in de belastingplannen door het tarief voor verre vluchten te verlagen van 72 naar 59 euro. Een onbegrijpelijke stap, waardoor minder schade wordt gedekt en de schatkist meer dan 60 miljoen euro per jaar misloopt. Hierdoor blijft de hele samenleving veel te veel meebetalen aan de kosten van vliegen, terwijl de vervuiler voor een dubbeltje op de eerste rij zit. Laat de rekening landen waar die hoort: met een eerlijke vliegbelasting!