Wat is duurzame en schone brandstof?

Biobrandstoffen zijn niet van olie gemaakt maar van biomassa. Biomassa is een verzamelwoord voor alle soorten grondstoffen die van planten en dieren komen. Deze grondstoffen kunnen we verbranden en er warmte, gas, of brandstof van maken of bewerken om er voedsel of materialen van te maken. Biobrandstoffen worden voornamelijk gemaakt van landbouwgewassen (voedsel en andere planten) en afvalstromen zoals gebruikt frituurvet of andere plantenresten van de industrie. Bij landbouwgewassen zijn daarbij wel risico’s op ongewenste effecten zoals ontbossing, het verslechteren van bodem en waterkwaliteit, wereldwijd verlies aan biodiversiteit, voedsel en waterzekerheid, en schendingen van mensenrechten. Duurzaamheidscriteria moeten zorgen dat biomassa duurzaam wordt gewonnen en echt CO2-besparing is.

Biobrandstoffen zijn dus hernieuwbaar en in principe beter voor het klimaat omdat planten CO2 opnemen uit de lucht. Maar eerlijk is eerlijk: omdat er ook energie nodig is om de biomassa te winnen, transporteren en verwerken zorgen ook biobrandstoffen voor extra CO2-uitstoot. Tot slot kan er een behoorlijk tijdsverschil zitten tussen de uitstoot bij het verbranden, en de opname van de CO2 . Al die tijd draagt de CO2 die vrijkomt door het verbranden van biomassa bij aan de opwarming van de aarde.

Veel brandstoffen dragen bij aan klimaatverandering. Dat komt doordat de verbranding ervan leidt tot de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen, zoals methaan. Wat maakt een brandstof goed voor het klimaat?

1. De brandstof is volledig hernieuwbaar en duurzaam geproduceerd
   Een echt duurzame brandstof is hernieuwbaar en volledig duurzaam geproduceerd. Bij Natuur & Milieu kijken we naar het hele plaatje, niet alleen naar de CO2-uitstoot uit de uitlaat. Een echt duurzame brandstof moet daarom duurzaam gemaakt zijn. Dat betekent ook de productie en het transport. Daarnaast is het belangrijk dat er geen indirecte verandering in landgebruik optreedt door de productie van biobrandstoffen. Bijvoorbeeld doordat landbouwgrond wordt gebruikt voor gewassen voor biobrandstof, terwijl er ook nog voedsel nodig is die dan op een andere locatie moet worden verbouwd waarvoor bos moet worden gekapt. Brandstof uit voedselgewassen en waterstof gemaakt met fossiele energie zorgen daardoor uiteindelijk soms voor meer CO2-uitstoot dan een fossiele brandstof.
2. De brandstof is duurzaam beschikbaar
   Een biobrandstof is pas duurzaam als die is gemaakt van een biogrondstof die niet op een andere manier nuttig kan worden gebruikt. Echt duurzame biomassa is beperkt beschikbaar. Het aanbod van afval en reststromen staat immers vast. Wanneer er een grote vraag aan biobrandstoffen komt, stijgt de prijs van afvalproducten die daarvoor worden gebruikt, zoals gebruikt frituurvet, en worden die soms duurder dan grondstoffen als palmolie. Hierdoor is fraude met duurzaamheidscertificaten aantrekkelijk. Ook het  aanbod van landbouwgewassen kan niet oneindig groeien: het verbouwen van gewassen gaat ten koste van ruimte voor natuur en vraagt veel water. Bovendien kan het gebruik van biomassa voor brandstof concurreren met het gebruik voor andere toepassingen die misschien wel meer CO2-besparen. Bij de keuzes voor de verdeling van biomassa is het daarom logisch eerst te kiezen voor voedsel, veevoer en vezels of oliën voor materialen. Bijvoorbeeld van olifantsgras kun je niet alleen brandstof maken, maar ook biobased isolatiemateriaal.
3. De brandstof is energie-efficiënt
   Energie-efficiëntie is een andere belangrijke factor die bepaalt of een brandstof echt duurzaam is. In principe kunnen we elektriciteit, waterstof, synthetische brandstoffen en biobrandstoffen alle vier maken zonder CO2 uit te stoten. De energie-efficiëntie van deze brandstoffen verschilt wel sterk. Deze factor geeft aan in hoeverre er in de keten zuinig met energie wordt omgegaan en hoeveel ruimte er in onze omgeving nodig is om een brandstof te maken. Hoe minder efficiënt de brandstof, hoe meer windturbines, zonneweides, brandstoffabrieken en dus hoe meer ruimte er nodig is om onze voertuigen te laten voortbewegen.

   Synthetische brandstoffen zijn drie tot vier keer minder energie-efficiënt dan het rijden op elektriciteit. Dat komt doordat tijdens de productie van de brandstof waardevolle energie verloren gaat. Ook heeft een verbrandingsmotor, waar deze brandstof in gebruikt wordt, een lagere energie-efficiëntie dan een elektromotor.

Ruimte is schaars en de ruimte voor energieproductie voor mobiliteit beperkt mogelijk de ruimte voor andere zaken, zoals woningbouw of natuur. De energie-efficiëntie is daardoor een belangrijk criterium bij de keuze voor CO2-neutrale brandstoffen. De ruimtevraag voor energie voor vervoer is daarbij niet gering: als alle voertuigen in Nederland batterij-elektrisch rijden is een windpark met de oppervlakte van de provincie Utrecht nodig. Daarbij kunnen we ook niet alleen uit met windmolens op zee. Het verband tussen energie-efficiëntie en ruimtegebruik moet daarom goed worden afgewogen. Minder en anders reizen, zoals bijvoorbeeld niet elke dieselauto 1-op-1 vervangen door een elektrische, helpt ook om de druk op onze ruimte te beperken.

Fossiele brandstoffen brengen via de uitlaat stoffen in de lucht die onze gezondheid schaden. Dit zijn onder andere roetdeeltjes en (ultra)fijnstof. Deze luchtvervuiling is schadelijk voor mensen en de natuur. Brandstoffen die minder slecht zijn voor het klimaat zoals geavanceerde biobrandstoffen, zijn vaak nog steeds slecht voor de gezondheid. Dit kan voor verwarring zorgen.

Andersom denken veel mensen nog dat zij door een relatief nieuwe Euro 6-auto aan te schaffen (de hoogste wettelijke eis op luchtkwaliteit) ook een positieve bijdrage aan het klimaat leveren. Maar dat is niet automatisch zo, want deze zogeheten Euronorm stuurt vooral op fijnstof en stikstof-uitstoot. De motor van nieuwe auto’s is vaak wel zuinig of efficiënter. Maar sinds 2016 ziet TNO geen daling meer in het praktijkverbruik van personenauto’s. Doordat we in steeds grotere en zwaardere luxe auto’s rijden wordt de verbeterde efficiëntie van de auto teniet gedaan.

• Elektrisch: Kies waar mogelijk voor een elektrisch voertuig. Wist je dat een tweedehands elektrische auto al vanaf circa €8.000,- verkrijgbaar is?
• Kies zuinig: Kies bij voorkeur een klein, licht voertuig. Check voor je een auto koopt op het energielabel voor de CO2-uitstoot per kilometer. Dan weet je hoe zuinig die auto in zijn klasse is.
• Tank duurzaam: In Nederland wordt biobrandstof, in de vorm van bio-ethanol, standaard voor circa 10% toegevoegd aan benzine, zogenaamde E10. De meeste benzineauto’s zijn hiervoor geschikt. Rijdt je een bestelwagen of vrachtwagen? Dan kun je kiezen voor een hoger percentage biodiesel (tot 100%), zolang je nog niet bent overgestapt op elektrisch. Kies dan wel voor biodiesel uit afval- en reststromen.
• Houd je banden op spanning: Rijdt niet meer dan noodzakelijk en zorg dat je banden goed op spanning zijn: pomp je banden iedere 2 maanden op. De juiste bandenspanning is beter voor het milieu: je verbruikt minder brandstof en je banden slijten minder snel en dus komen er minder microplastics in het milieu terecht.