Nieuwsbericht
Onderzoek: vrijwel alle zwemwateren chemisch vervuild, maar zwemmers worden daar niet op gewezen
Nederlanders zwemmen massaal in buitenwateren, maar grote kans dat die wateren flink vervuild zijn. Uit onderzoek van Natuur & Milieu en het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) blijkt dat in vrijwel alle zwemwateren chemische normoverschrijdingen voorkomen. Een zwemwater kan in Nederland dus als veilig worden beoordeeld, terwijl er tegelijkertijd sprake is van chemische vervuiling.
Voor het onderzoek zijn data van 205 officiële zwemlocaties onderzocht en 57 andere populaire stedelijke zwemplekken. De onderzoekers constateren dat de ingezette verbetering van de waterkwaliteit is gestagneerd. Zo is de ecologische kwaliteit in geen van deze wateren op orde en komen op grote schaal te hoge concentraties chemische stoffen voor. Daarbij gaat het om concentraties die hoger zijn dan de wettelijke normen die gelden voor waterkwaliteit. Toch krijgen zwemmers hierover geen informatie.
'Je moet er als zwemmer op kunnen vertrouwen dat officieel veilig zwemwater ook gezond zwemwater is. De overheid grijpt alleen in bij een teveel aan blauwalg en bacteriën, maar niet bij chemische vervuiling. Terwijl uit ons onderzoek blijkt dat die vervuiling in bijna alle onderzochte zwemwateren voorkomt.'
Beoordeling zwemwater geeft onvolledig beeld
De officiële beoordeling van zwemwater in Nederland is vooral gericht op acute gezondheidsrisico’s, door blauwalg en poepbacteriën zoals E. coli. Die informatie is belangrijk, maar het geeft een te beperkt beeld van de gezondheid van water. De chemische vervuiling van het water door industriële stoffen en bestrijdingsmiddelen zou ook overal structureel moeten worden gemeten, stelt Natuur & Milieu. Deze stoffen worden in verband gebracht met onder meer schade aan het zenuwstelsel, de hormoonhuishouding en een verhoogd risico op kanker. En ook voor het milieu kunnen de gevolgen ernstig zijn: chemische vervuiling kan de groei en voortplanting van waterorganismen verstoren. Daarnaast maken al deze stoffen waterzuivering complex en zeer kostbaar.
Ook de Europese Commissie concludeerde recent dat een zwemwater met de huidige meetsystematiek als ‘excellent’ kan worden beoordeeld, terwijl er tegelijkertijd sprake kan zijn van chemische verontreiniging van het water. De monitoring geeft daarmee geen volledig beeld van de risico’s voor milieu en gezondheid van zwemmers, aldus de Commissie.
Belangrijkste uitkomsten
Uit de data-analyse blijkt dat in alle 262 onderzochte zwemlocaties in 2024 meerdere chemische normoverschrijdingen zijn aangetroffen. Bij sommige stoffen liggen de concentraties op maar liefst 90% van de locaties boven de veilige norm. Dat is een forse verslechtering ten opzichte van tien jaar geleden, toen nog 22% van de wateren voldeed aan de chemische waterkwaliteitsnormen. Ook op andere onderdelen van de waterkwaliteit worden de normen op veel plekken niet gehaald. Dan gaat het bijvoorbeeld om te grote hoeveelheden stikstof en fosfor en de mate van doorzicht. Ook nam het risico op blauwalg de afgelopen vijf jaar toe.
'Ondanks de grote inspanningen van de waterschappen om de ecologische gezondheid van wateren op orde te krijgen, zien we dat in wateren waar gerecreëerd wordt nog veel vervuiling wordt aangetroffen die mogelijk schadelijk is voor mens en natuur. Een bredere blik op waterkwaliteit is noodzakelijk voor veilig recreëren in water.'
Chemische vervuiling uit industrie, landbouw en verkeer
De meest voorkomende probleemstoffen zijn PFOS (behorend tot PFAS), vlamvertragers (PBDE’s), kwik, bestrijdingsmiddelen en verbrandingsstoffen zoals PAK’s. Via lozingen van de industrie, verkeer, scheepvaart, landbouw en afvalwater komen deze stoffen in het water terecht. Sommige stoffen zijn daarbij al jaren verboden, maar breken zo slecht af dat ze nog steeds in het water en de bodem terug te vinden zijn. Uit de analyse blijkt dat in de officiële zwemwateren, die vooral in het buitengebied liggen, relatief veel vervuiling door bestrijdingsmiddelen voorkomt. In de stedelijke wateren is juist meer vervuiling aangetroffen die samenhangt met industrie en verkeer.
‘Recht om te weten waar je in zwemt’
De onderzoekers benadrukken dat het onderzoek niet stelt dat zwemmers na één duik direct gezondheidsklachten krijgen. Wel laat het zien dat chemische vervuiling in veel zwemwateren voorkomt, zonder dat zwemmers en andere recreanten daar zicht op hebben. ‘Je hebt het recht om te weten waar je in zwemt. Juist ook vervuiling die niet zichtbaar is. De normen voor deze stoffen zijn opgesteld om mens en natuur te beschermen. Dat ze op zoveel plekken worden overschreden, is reden tot zorg en vraagt om actie. Buitenzwemmen is heel populair, dat moet kunnen in schoon water’, aldus Natuur & Milieu.
Oproep: pak chemische vervuiling aan
Natuur & Milieu wil dat de overheid meer gaat doen om de wijdverspreide chemische vervuiling van water aan te pakken. Concreet pleit de organisatie voor strengere vergunningverlening en controle op lozingen in alle wateren. Daarnaast is er monitoring nodig van chemische stoffen op alle zwemwaterlocaties om gericht maatregelen te kunnen nemen bij normoverschrijding. Ook moet er zo snel mogelijk een verbod op de productie en toepassing komen van niet-afbreekbare stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid en natuur, zoals PFAS.
Persvoorlichters
Voor persgerelateerde vragen kun je terecht bij een van onze persvoorlichters.
