Super El Niño: wat is het en wat betekent het voor Nederland?

El Niño is een natuurlijk klimaatverschijnsel dat ontstaat in de tropische Stille Oceaan. Normaal gesproken blazen passaatwinden warm oppervlaktewater richting Azië. Daardoor komt voor de kust van Zuid-Amerika koeler water uit diepere oceaanlagen omhoog.

Tijdens El Niño verzwakken die winden. Daardoor blijft warm water hangen in het oostelijke deel van de Stille Oceaan en warmt een enorm zeegebied op. Die extra warmte beïnvloedt de atmosfeer en verandert weerpatronen over de hele wereld. Volgens het KNMI kan het zeeoppervlak langs de evenaar daarbij tot ongeveer drie graden warmer worden dan normaal.

El Niño keert onregelmatig terug, gemiddeld eens in de twee tot zeven jaar. Meestal houdt een El Niño ongeveer een half jaar tot een jaar aan. Het verschijnsel ontstaat vaak in de loop van het voorjaar of de zomer, bereikt zijn piek meestal rond december en zwakt daarna in het voorjaar of de vroege zomer weer af. De naam El Niño betekent ‘het kerstkindje’, omdat het verschijnsel vaak rond december zijn hoogtepunt bereikt.

Niet iedere El Niño is even krachtig. Soms blijft de opwarming beperkt. Af en toe ontstaat echter een uitzonderlijk sterke variant: een Super El Niño.

Tijdens zo’n gebeurtenis komt extra warmte vrij uit de oceaan. Dat kan zorgen voor wereldwijde temperatuurrecords en heeft invloed op neerslag, droogte en stormpatronen in verschillende delen van de wereld. De Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) waarschuwt dat sterke El Niño-gebeurtenissen de kans op hittegolven, droogte en extreme regenval vergroten.

De gevolgen van El Niño verschillen sterk per regio. Zo neemt de kans op droogte toe in delen van Australië, Indonesië en India. Tegelijkertijd kunnen landen als Peru en Ecuador juist te maken krijgen met zware regenval en overstromingen. Ook landbouw, natuur en de beschikbaarheid van voedsel kunnen onder druk komen te staan.

Daarnaast zorgt El Niño er vaak voor dat de gemiddelde wereldtemperatuur tijdelijk verder stijgt. Dat komt bovenop de opwarming die al wordt veroorzaakt door klimaatverandering.

La Niña is de tegenhanger van El Niño. Tijdens La Niña zijn de passaatwinden juist sterker dan normaal. Daardoor wordt warm oppervlaktewater verder richting Azië geduwd en komt meer koud oceaanwater omhoog voor de kust van Zuid-Amerika. Dat kan wereldwijd weerpatronen veranderen, maar vaak op een tegenovergestelde manier van El Niño. Volgens het KNMI zorgt La Niña gemiddeld juist voor een lichte afkoeling van de wereldtemperatuur.

Net als El Niño is La Niña een natuurlijk klimaatverschijnsel. Beide maken deel uit van een cyclus die iedere paar jaar terugkeert. In een opwarmend klimaat kunnen de gevolgen van zowel El Niño als La Niña wel sterker uitpakken.

Nederland ligt ver van de Stille Oceaan. Toch kunnen de effecten ook hier merkbaar zijn. El Niño bepaalt ons weer niet rechtstreeks, maar vergroot wel de kans op bepaalde weerpatronen. Historisch gezien verlopen winters in Noordwest-Europa tijdens een sterke El Niño vaker zacht en wisselvallig. Ook herfstmaanden kunnen natter uitvallen.

Een Super El Niño ontstaat dus ver weg, maar laat zien hoe sterk ons klimaatsysteem met elkaar verbonden is. Extra warmte in de oceaan kan bijdragen aan hogere temperaturen wereldwijd en meer extreem weer.

Ook in Nederland krijgen we steeds vaker te maken met warme periodes. Vooral in steden kan de temperatuur flink oplopen doordat asfalt, stenen en gebouwen warmte vasthouden. Dat noemen we hittestress.

Vooral ouderen, jonge kinderen en mensen met een kwetsbare gezondheid kunnen daar last van hebben. Meer groen in buurten, straten en tuinen helpt om de omgeving af te koelen. Bomen zorgen voor schaduw en planten verdampen water, waardoor de temperatuur kan dalen.

De hitte in Europa komt niet simpelweg door Super El Niño. El Niño kan de wereldtemperatuur tijdelijk verhogen en zo bijdragen aan warmterecords. Maar voor Europa spelen vooral klimaatverandering en hardnekkige weersystemen een grote rol. Die kunnen warme lucht vasthouden of aanvoeren, waardoor hittegolven sneller extreem worden dan vroeger.

Klimaatverandering en natuurlijke fenomenen zoals El Niño laten zien dat extreem weer steeds meer invloed heeft op ons dagelijks leven. Daarom is het belangrijk om steden en dorpen klimaatbestendig in te richten.

Meer bomen, groene daken, parken en minder verharding helpen om hitte tegen te gaan. Zo maken we buurten niet alleen koeler, maar ook gezonder en prettiger om in te wonen.