‘Kies voor kleinere schone chemie, stop met grootschalige fossiele chemie’

De chemische industrie is belangrijk voor Nederland: het levert bouwstenen voor producten die we dagelijks gebruiken. Met een omzet van 64 miljard is Nederland het vierde chemieland van Europa. Maar diezelfde industrie is ook zeer vervuilend. 96% van de grondstoffen is fossiel. De sector is de grootste industriële uitstoter van broeikasgassen. De maatschappelijke schade van de vervuiling die dit oplevert loopt tot 2,6 miljard euro per jaar. De sector staat ook economisch flink onder druk. Europese producenten kunnen niet concurreren met de landen en regio’s met goedkope fossiele energie, grondstoffen en arbeidskrachten. De zeer energie-intensieve chemische producten die Nederland maakt zijn grotendeels bestemd voor export.

Natuur & Milieu waarschuwt in haar visie voor de ongecontroleerde afbraak die nu gaande is. Fabrieken moeten sluiten, zonder dat er duurzame alternatieven voor terugkomen, met alle gevolgen van dien voor de werkgelegenheid en de economie.

Een kleinere chemiesector is volgens de organisatie onvermijdelijk: Nederland heeft beperkte ruimte, energie en netcapaciteit. Dat is geen doembeeld, stelt Natuur & Milieu want de richting die we opgaan is circulair. Door efficiënter gebruik van grondstoffen, meer (mechanische) recycling en levensduurverlengingen van producten zijn er veel minder basischemicaliën nodig, schrijft Natuur & Milieu in haar visie. ‘We gaan toe naar een kleinere chemische sector, maar wel één die verdienvermogen heeft en concurrerend is.’

Er is niet één weg naar een groene chemie, is te lezen in het rapport. Verduurzaming moet juist plaatsvinden door op verschillende punten in de chemische productieketen in te grijpen. Het verduurzamen van bestaande processen is niet genoeg. We hebben ook nieuwe productieroutes nodig, zoals methanol-to-olefins en vergassing, die bestaande ketens kunnen vervangen. Daarnaast hebben we nieuwe basismaterialen nodig, zoals biobased polymeren, die gemaakt worden van duurzame grondstoffen. Dit past bij Nederland, omdat we een hoog kennisniveau hebben op het gebied van specialistische chemicaliën.

Volgens Natuur & Milieu ontbreekt het nu aan duidelijke politieke keuzes. Beleid is gericht op het behoud van de bestaande industrie en korte termijn problemen. Bij het toekennen van subsidies en compensatie van energiekosten, maar ook bij recente politieke besluiten zoals het afschaffen van de CO2-heffing voor de grote industrie. ‘Dat vertraagt de transitie, en zorgt ervoor dat nieuwe duurzame spelers nauwelijks ruimte krijgen. Wat wij voorstellen is een herverdeling van investeringen: geld dat nu naar fossiele subsidies en verlieslatende productie gaat, verschuiven naar de opbouw van toekomstbestendige chemie’, aldus Demmers.

Natuur & Milieu pleit in haar rapport voor vier concrete stappen.

1. Gecontroleerde afbouw van de fossiele basischemie, met een duidelijk tijdpad, gekoppeld aan klimaatdoelen.
2. Vraag creëren naar duurzame chemie, onder andere door verplichte inzet van recyclaat.
3. Daarnaast gericht investeren in nieuwe chemieclusters, met steun voor opschaling.
4. En tenslotte is het belangrijk om de levensduur van producten te verlengen en circulaire businessmodellen te ondersteunen.

Lees de volledige visie.