‘Dit voorstel vertraagt de verduurzaming van de industrie met bijna tien jaar’

‘Het ETS is het Europese emissiehandelssysteem. Bedrijven in de industrie en energiesector moeten voor hun CO₂-uitstoot uitstootrechten hebben. Het is een markt waar bedrijven uitstootrechten kopen en verkopen. Die rechten worden steeds schaarser. Daardoor wordt uitstoten duurder en investeren in schone technieken aantrekkelijker. Toen het systeem jaren geleden werd ingevoerd, werkte dat nog niet goed. Er waren te veel uitstootrechten, waardoor de CO₂-prijs laag bleef. Voor bedrijven was er nauwelijks een financiële prikkel om te verduurzamen.

Dat is de afgelopen jaren veranderd. Er kwamen steeds minder uitstootrechten beschikbaar en de CO₂-prijs liep op. Inmiddels werkt het ETS zoals bedoeld: vervuilen wordt duurder en verduurzamen loont. Een sterk ETS is de basis voor een sterke en schone industrie. Het is uitgegroeid tot een van de belangrijkste pijlers onder het Europese klimaatbeleid.’

‘Ik licht de drie belangrijkste uit:

‘De grootste wijziging is dat de afbouw van uitstootrechten flink wordt vertraagd. Met de huidige afspraken zouden er in 2039 geen rechten meer beschikbaar zijn. Met de vertraging die de Commissie nu voorstelt schuift dat op naar 2048. Daarmee schuift de verduurzaming van de industrie feitelijk bijna tien jaar op. Minder ambitie vandaag, betekent simpelweg meer uitstoot morgen. Bovendien is het gevolg dat het gat dat zo ontstaat elders moet worden ingelopen, waarschijnlijk in de landbouw en gebouwde omgeving. Die staan al voor hun eigen uitdagingen, waardoor het overnemen van extra emissiereducties uiterst lastig is.

Daarnaast wil de Commissie dat er meer uitstootrechten bijkomen, die gecompenseerd mogen worden door koolstofverwijdering en verduurzaming buiten Europa. Het probleem is echter dat er nog helemaal geen techniek op grote schaal beschikbaar is, om dit te doen. Ik zie een groot risico dat Europa haar verantwoordelijkheid voor emissiereductie zo voor zich uit schuift en deels ook ontloopt.

Het derde punt is dat de Commissie sommige bedrijven nog langer gratis uitstootrechten wil geven, zonder dat daar harde voorwaarden voor verduurzaming tegenover staan.

Er zit ook een positieve stap in het voorstel. De uitstoot van privé jets gaat onder het ETS vallen waardoor die sector ook moet betalen voor haar uitstoot. Luchtvaartmaatschappijen gaan verder niet alleen betalen voor vluchten binnen Europa, maar ook voor de vluchten tot 5.000 kilometer. Tegelijk blijft dat echt half werk, want de langste en meest vervuilende vluchten vallen zo nog steeds buiten het systeem. Daardoor blijft ongeveer de helft van de uitstoot van de luchtvaart onbeprijsd.’

‘De Europese industrie maakt zich zorgen over haar concurrentiepositie. Bedrijven wijzen erop dat producenten in bijvoorbeeld China vaak goedkoper kunnen produceren, onder meer door lagere energieprijzen, minder strenge regels, meer toegang tot grondstoffen en staatssteun. Die zorgen zijn reëel.

Maar een zwakker ETS lost die problemen niet op. Europa blijft daarmee afhankelijk van fossiele energie, terwijl juist investeringen in schone technologie de industrie toekomstbestendiger maken. De beste industriepolitiek is een geloofwaardig klimaatbeleid. De oplossing is niet om vervuiling goedkoper te maken, maar om een sterk ETS te combineren met betaalbare schone energie en bescherming tegen oneerlijke concurrentie.

‘Omdat hiermee precies de verkeerde prikkel wordt gegeven. Bedrijven die al geïnvesteerd hebben op basis van een oplopende CO₂-prijs, of daarvoor plannen hebben gemaakt, zien de spelregels ineens veranderen en hun businesscase onderuitgaan. Dat ondermijnt het vertrouwen in stabiel overheidsbeleid.

Bovendien worden juist bedrijven die nog weinig hebben gedaan beloond. Zij krijgen langer gratis uitstootrechten én extra financiële steun. De koplopers die al investeren in schone productie worden zo nog extra benadeeld.

De gevolgen gaan verder dan het klimaat alleen. Als vervuilende installaties langer blijven draaien, blijven we ook langer afhankelijk van fossiele brandstoffen en krijgen omwonenden langer te maken met luchtvervuiling. Juist nu de gevolgen van klimaatverandering overal zichtbaar zijn, van extreme droogte tot verwoestende bosbranden, is het niet uit te leggen dat Europa de verduurzaming nog verder wil vertragen.’

‘Dit is nog een voorstel. Het Europees Parlement en de lidstaten moeten zich er de komende tijd nog over uitspreken. Naar verwachting valt in 2027 een definitief besluit. Er is dus nog ruimte om het voorstel aan te passen.’

‘Wij blijven ons inzetten voor een stevig uitstootplafond en een CO₂-prijs die de juiste prikkel geeft. Een stevig ETS is niet alleen goed voor het klimaat, maar ook voor bedrijven die willen investeren in verduurzaming. Zij hebben juist behoefte aan duidelijke en voorspelbare regels. Ook grote industriële spelers zien dat een sterk ETS nodig is om investeringen in schone technologie rendabel te maken. Dit voorjaar hebben we bijvoorbeeld samen met Tata Steel de Europese Commissie benaderd. Dat laat zien dat ook bedrijven belang hebben bij een betrouwbaar systeem dat investeringen in schone technologie stimuleert.’

‘Ik was echt teleurgesteld toen het voorstel naar buiten kwam. We hadden wel verwacht dat de Commissie op onderdelen zou bijsturen, maar niet dat het ETS op zoveel punten zou worden afgezwakt. Zeker niet na deze jaren waarin zo duidelijk wordt wat klimaatverandering wereldwijd, maar ook dichtbij huis hier in Europa aanricht.

Tegelijk ben ik hoopvol. We werken steeds vaker samen met bedrijven die juist willen verduurzamen. Het voorstel ligt er, maar het is nog geen besluit. Tot 2027 is er nog veel mogelijk. Samen met bedrijven en andere organisaties blijven we ons inzetten voor een ETS dat zowel het klimaat als een toekomstbestendige Europese industrie vooruithelpt.’

• Waarom Natuur & Milieu zet zich in voor een ambitieus en voorspelbaar ETS
• Hoe het principe vervuilers betalen voor hun uitstoot helpt om de industrie te verduurzamen