Noodkreet van maatschappelijke organisaties: 'Bescherming gezondheid, veiligheid en natuur ernstig onder druk in Europa'

Met tien voorbeelden laten de organisaties zien dat onze bescherming op verschillende terreinen onder druk staat. Dit jaar heeft de Tweede Kamer al met de regering gedebatteerd over het verruimen van het gebruik van gevaarlijke pesticiden, het uitstellen van de verduurzaming van de industrie en het afzwakken van regels die beschermde soorten en natuurgebieden beschermen.

Het rapport brengt ontwikkelingen samen rond onder meer schadelijke stoffen, arbeidsrechten, digitale privacy, water, natuur en klimaat. Juist de breedte laat zien dat het niet om losse dossiers gaat, maar om een ontwikkeling die mensen, werknemers én onze leefomgeving raakt.

Een concreet voorbeeld is het Europese Omnibuspakket voor voedsel en diervoederveiligheid, de Omnibus Food & Feed. Door periodieke herbeoordelingen van bestrijdingsmiddelen grotendeels te schrappen en toelatingen te verlengen, dreigen schadelijke middelen langer op de markt te blijven. Nieuwe inzichten over risico’s voor gezondheid, biodiversiteit en waterkwaliteit kunnen daardoor later tot maatregelen leiden. Natuur & Milieu roept de politiek op niet met dit pakket in te stemmen en juist de toelating van duurzame alternatieven te stimuleren.

Ook bij PFAS is meer bescherming nodig. Vertraging van de Europese aanpak betekent dat deze moeilijk afbreekbare stoffen langer in producten en bestrijdingsmiddelen kunnen worden gebruikt en in onze leefomgeving terechtkomen. Dat vervuilt grond- en oppervlaktewater en verhoogt de kosten van drinkwaterzuivering. Natuur & Milieu pleit daarom voor een zo snel mogelijk ingaand PFAS-verbod.

Ook bescherming op de werkvloer staat onder druk. In dat kader noemt FNV-er Van de Geer het voorstel voor EU Inc. – een nieuwe bedrijfsvorm – ‘Ook dat is niet in het belang van burgers, terwijl het bedrijven de mogelijkheid geeft om regels over cao’s en sociale zekerheid te ontduiken. We verliezen daardoor bescherming en werkgevers die hun zaken wél op orde hebben Die moeten straks gaan concurreren met bedrijven die de mazen van de wet opzoeken. Dat is geen vooruitgang, maar een stap achteruit. Een solide economie bouw je op niet op afgezwakte arbeidsrechten.’

Voor natuurorganisaties gaat het om de bescherming van soorten, leefgebieden, schoon water en een gezonde leefomgeving. ‘Wanneer natuurwetgeving ter discussie staat, wordt dat vaak gepresenteerd als een botsing tussen natuur en economische vooruitgang. Maar gezonde natuur is geen luxeproduct; het is een basisbehoefte. Zij levert schoon water, bestuivende insecten, gezonde bodems en bescherming tegen de gevolgen van klimaatverandering. De vraag is dus niet wat natuurbescherming kost, maar wat het ons kost als die bescherming verdwijnt’, zegt Karsten Schipperheijn, directeur Vogelbescherming Nederland.

Ook de Europese waterregels zijn onmisbaar. Het afzwakken van de Kaderrichtlijn Water kan meer ruimte geven aan vervuiling, terwijl drinkwaterbronnen juist bescherming nodig hebben tegen PFAS, bestrijdingsmiddelen en zware metalen. Natuur & Milieu roept Nederland op vast te houden aan de waterdoelen en vervuiling bij de bron aan te pakken, in plaats van de kosten van extra zuivering bij de samenleving neer te leggen.

Natuur & Milieu maakt zich daarom grote zorgen om de recente aankondiging van Europa over de Vogel- en Habitatrichtlijn. Deze regels beschermen kwetsbare soorten en waardevolle natuurgebieden en vormen een belangrijke basis voor het Nederlandse natuur- en stikstofbeleid. De inzet moet zijn om die bescherming goed uit te voeren, niet om haar af te zwakken.

Het rapport uit daarnaast zorgen over de manier waarop ingrijpende wijzigingen in Europese wetgeving tot stand komen. Volgens de organisaties leidt het overslaan van het gebruikelijke onderzoek naar de gevolgen op mens en milieu en de beperkte maatschappelijke inspraak tot onzorgvuldigheid in de totstandkoming.

Bij de Omnibus Food & Feed heeft Natuur & Milieu eerder kritiek geuit op het ontbreken van een volwaardige beoordeling van de gevolgen voor mens en milieu. Ook wetenschappers hebben hierover aan de bel getrokken. Juist bij besluiten over bestrijdingsmiddelen zijn onafhankelijk onderzoek, transparantie en volwaardige maatschappelijke inspraak noodzakelijk.

Het rapport is een publicatie van: FNV, Bits of Freedom, Natuur & Milieu, Natuurmonumenten, Oxfam Novib, Vogelbescherming Nederland, Greenpeace Nederland en Wereld Natuur Fonds. 

De brede coalitie Bescherm wat ons beschermt bestaat uit maatschappelijke organisaties en vakbonden: FNV, Parkinson Vereniging, Groene Zorg Alliantie, Bits of Freedom, Oxfam Novib, Natuur & Milieu, Natuurmonumenten, Vogelbescherming Nederland, LandschappenNL, SOMO, Milieudefensie, Both ENDS, Arisa Foundation, Stichting De Noordzee, Hivos, Partos, Pesticide Action Network (PAN) Europe, IUCN NL, Wereld Natuur Fonds (WWF-NL), De Natuur en Milieufederaties, Solidaridad Network, ActionAid, Wemos, MVO Platform, foodwatch Nederland.